اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٧

پيدايش مشروطيت در ايران

گفتار پنجم اردبيل در دوران مشروطيت ايران

پيدايش مشروطيت در ايران

خوانندگان دانشمند ميدانند كه حكومت ايران قبل از سلطنت مظفر الدينشاه قاجار و نيز در دوران خود وى استبدادى بود و شاه و حكام ، كه نمايندگان او در ولايات بودند ، از حيث جان و مال مردم اختيار تام داشتند . روابطى كه در اين عهد بين ايران و كشورهاى اروپا پيدا ميشد و مسافرتهائى كه برخى از ايرانيان بخارج ميكردند كم‌كم اين فكر را در انديشه‌ها پديد آورد كه چه بهتر شكل حكومت ايران عوض شود و قواى سه‌گانهء مقننه ، قضائيه و مجريه جانشين وضع دلبخواه اولياى امور گردد ، تا با وضع قوانين از طرف دستگاهى ، كه خود ملت بنام مجلس انتخاب مىكند ، تكاليف مردم در روابط فيما بين ، و نيز رابطهء آنان با دولت ، معين شود و دستگاه قضائى ، با بيطرفى كامل ، تخطيات مردم را از قوانين مزبور رسيدگى و داورى كند و آنگاه دستگاه اجرائى ، ضمن وظايف خاصى كه از لحاظ حفظ حدود كشور و ادارهء امور آن دارد ، آن احكام را بموقع اجرا بگذارد و پادشاه ، كه رئيس مملكت و سنگ زيرين بناى استقلال و عظمت ايران است سلطنت خود را در تعادل و نظارت آن قوا اعمال كند .