اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٣
يادداشتهاى محمد وليخان خلعتبرى سپهدار اعظم حكمران اردبيل
كه بساختمان اساسى قلعه آگاه و از راه زيرزمينى مخفى آن بخارج مطلع بود ، محل اين معبر معلوم گرديد . آنگاه شاهزاده ، بعنوان آنكه محل تطهيرى در اندرون اطاق خود در قلعه داشته باشد ، موافقت ، حاج على اصغر خواجهء مازندرانى و مسئول قلعه را براى كندن چاهى كسب نمود و مقنىاى براى اين كار بهزينهء شاهزاده از اهالى شهر اجير گرديد . چاه به مقدار لازم كنده شد و خاك آن توسط عمله‌ها بخارج قلعه حمل گشت ولى شاهزاده در اين ماجرا پنهانى بيل و كلنگ و ديلمى وسيلهء مقنى براى خود فراهم كرد و شبها مخفيانه مقدارى از زمين را به طرف راه خروجى زير زمينى حفر كرد و خاك آن را در همان چاه ريخت و پس از سه ماه راه خروج بدينطريق آماده شد .
ركن الدوله آنگاه با دستيارانى كه در خارج قلعه فراهم كرده بود سه اسب آماده ساخت و نيمشبى مخفيانه ظل السلطان را ، كه از اين مقدمات به كلى بى خبر بود ، از خواب بيدار كرد و باتفاق او و اما موردى ميرزا كشيكچى باشى ، از راه نقب بيرون آمدند و سوار اسبها شده راه شمال را در پيش گرفتند و چون مقدارى تاختند بقراولخانهء روسيه رسيدند و خود را از تعقيب مصون يافتند .
نگهبان قلعه ، يعنى حاج على اصغر خواجهء مازندرانى ، كه صبح از اين امر اطلاع يافت در پشت سر آنها تاخت ولى وقتى به آنها رسيد كه آنان در خاك روسيه بودند و لذا با نوميدى مراجعت كرد و تفصيل امر را بمحمد شاه گزارش داد .
چون طبق قرارداد ايران و روس پناه دادن مخالفان سلطنت در كشور طرف ديگر ميسور نبود ازاين‌رو فراريان بتركيه و از آنجا به مكه رفتند و بالاخره ببغداد مراجعت كردند و در آنجا باشارهء دولت متوقف شدند و وظيفه از دولت ايران دريافت مىداشتند .
يادداشتهاى محمد وليخان خلعتبرى سپهدار اعظم حكمران اردبيل
يادداشتهاى محمد وليخان خلعتبرى سپهدار اعظم حكمران اردبيل
محمد وليخان خلعتبرى سپهدار تنكابنى هم از جمله كسانى است كه در يادداشتهايش مطالبى در باب اردبيل به چشم مىخورد .
او در ماه صفر 1322 هجرى قمرى مأمور آذربايجان گشت و روانهء تبريز شد و در آنجا حكومت ولايت اردبيل ، كه مشگين و خلخال و طالش هم جزو آن بود ، بوى