اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٠
نقش اردبيل در انعقاد عهدنامهء تركمنچاى
بفرماندهى سوختلن روانهء اردبيل نمود تا قلعگيان را از مدافعه منع نمايد ولى در خفا بوى سپرد كه هرچه بتوانند اين دست و آندست كنند .
گراف سوختلن وارد اردبيل شد . خود شهر على الاصول برج و باروئى نداشت و آمدن بدانجا مشكل نبود . اين قلعه بود كه با خندق‌هاى عميق و ديوارهاى قطور و برجهاى بلندش بسيار محكم بود و گشودن آن بر هر مهاجمى امر سختى مينمود . از اينرو سوختلن تسليم قلعه را از محمد ميرزا خواستار گرديد و با يادآورى دستور عباس ميرزا بر تخليهء فورى آن اصرار نمود . محمد ميرزا طبق سفارش پدر امروز و فردا كرد . روزى فرمانده روس پيكى را با پرچم سفيد به در قلعه فرستاد تا جواب قطعى بدست آورد محافظين گفتند كه شاهزاده محمد ميرزا در خواب است . بار ديگر پيك روسى با پرچم سفيد بقلعه آمد و باز اين جواب شنيد . مرتبهء سوم نيز سوختلن پيك را براى اخذ جواب به قلعه فرستاد و باز در خواب بودن شاهزاده را در پاسخ دريافت . در اين موقع دستور داد كه يكى از توپها را در كنار نهر داشكسن ( قريهء ججين ) ، كه در يك كيلومترى شهر است ، سوار كرده به طرف قلعه شليك نمودند . ساكنان قلعه مضطرب شدند و پنداشتند كه سپاه روس قصد بمباران قلعه و تسخير آن را دارند ولى در اين ميان پيكى از جانب فرمانده روس پيام آورد كه ژنرال سوختلن قصد جنگ ندارد فقط ميخواست شاهزاده را بدينوسيله از خواب بيدار كند .
در همين گيرودار بود كه « يحيى خان تبريزى » ، فرستادهء نايب السلطنه از تبريز فرا رسيد و خبر انعقاد قرارداد تركمنچاى و صلح دولتين ايران و روس را به اطلاع محمد ميرزا رسانيد . اين خبر بقول جهانگير ميرزا ، موجب استبشار گرديد و شاهزاده پيك روس را « . . با اين خبر روانهء نزد گراف سوختلن نمود و دروب قلعه را مفتوح فرمود ، به انداختن توپهاى شادمانى امر فرمودند و فرداى آن روز بجشن و شادمانى مشغولى نمود .
صاحبمنصبان و صالداتان با اسلحه و بىاسلحه بقلعه تردد مينمودند و همچنين از اين طرف رفت‌وآمد ميشد » .
فرمانده روس چند روزى در اردبيل اقامت نمود و پس از جمع‌آورى سربازان خود ، با محمد ميرزا وداع كرد و از راه مشگين بقراباغ رفت . جهانگير ميرزا پس از ذكر اين مطالب اضافه مىكند كه روسها جميع توپها و قورخانهء آذربايجان را برده بودند