اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨٨
اردبيل در عهد نادر شاه افشار
فصل چهارم از نادر تا مشروطيت ايران
فصل چهارم از نادر تا مشروطيت ايران
اردبيل در عهد نادر شاه افشار
اردبيل در عهد نادر شاه افشار
مهمترين واقعه‌ايكه در اواخر سلطنت صفويان دربارهء اردبيل قابل ذكر است سازش روسها و عثمانيها براى تقسيم شمال و مغرب ايران و از جمله اين شهر تاريخى مىباشد كه با ظهور نادر آن نقشه بهم خورد و دست روس و عثمانى از اين سرزمين كوتاه گرديد .
شرح واقعه چنين است كه پس از تجاوز افغانها بايران و سقوط اصفهان ، طهماسب ميرزا فرزند ارشد شاه سلطانحسين ، در نقاط مختلف كشور بجمع‌آورى نيرو پرداخت و در سال 1137 هجرى بنام پادشاه ايران سفيرى به « پطرزبورگ » پايتخت روسيه فرستاد و از امپراطور روس خواست كه او را در دفع شر افغانها يارى كند . روسها به ظاهر وعدهء مساعد دادند ولى در خفا با عثمانيها ، كه با استفاده از اوضاع آشفتهء ايران درصدد تصرف قسمتى از خاك آن بودند ، قرار گذاشتند كه قفقاز شرقى يعنى نواحى داغستان ، طوالش ، اردبيل ، گيلان و تنكابن تا نزديكى خليج حسينقلى را آنها و قفقاز غربى يعنى گرجستان ، تبريز ، رضائيه ، كردستان ، كرمانشاه ، لرستان و خوزستان تا كنار خليج فارس را عثمانيها تصرف نمايند . اين پيشنهاد را براى شاه طهماسب فرستادند كه اگر راضى باشد نسبت به دفع افغانها اقدام كنند .
مقارن اين احوال بود كه بنا بنوشتهء « تاريخ زندگانى نادر شاه پسر شمشير » « 1 » عبد اللّه پاشا سردار عثمانى بايران تاخت و احمد پاشا فرماندار بغداد نيز شهرهاى تبريز ، كردستان ، كرمانشاه ، لرستان ، و خوزستان را يكى پس از ديگرى بگرفت .
تبريزيان در برابر عثمانيها مردانه دفاع كردند و قريب پنجهزار نفر از آنان را كشتند و در برابر دشمنان شمشير بدست با همهء كسان خود شهر را تخليه كرده باردبيل مهاجرت نمودند .
( 1 ) - تاريخ زندگانى نادر شاه پسر شمشير . تأليف نور اللّه دلاورى . تهران . 1319 .