إحياء علوم الدين ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٢٠

هشتم - تأثر

دايرهء حاكيان « 149 » [ كلام او ] بيرون آيد ، چه در حال خواندن إِنِّي أَخافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ، « 150 » اگر خائف نباشد حاكى بود ، و در وقت گفتن : عَلَيْكَ تَوَكَّلْنا وَ إِلَيْكَ أَنَبْنا ، « 151 » اگر توكل و انابت را ملابست ننمايد هم حكايت [ كننده ] باشد . و چون بخواند وَ لَنَصْبِرَنَّ عَلى ما آذَيْتُمُونا « 152 » بايد كه حال او صبر باشد يا عزيمت آن ، تا حلاوت تلاوت بيابد . و اگر بدين صفتها نباشد و در دل او اين حالها نبود ، نصيب او از خواندن جنبيدن زبان باشد ، با آن چه نفس خود را صريح لعنت مىكند و به غفلت و اعراض و استحقاق مقت منسوب [ 475 ] مىگرداند در قول خداى - عز و جل :

أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ « 153 » و در قول او : كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ « 154 » و در قول او : وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ « 155 » و در قول او : فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا « 156 » و در قول او : وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ « 157 » و ديگر آيت‌ها ، و داخل مىشود در آيت وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ إِلَّا أَمانِيَّ ، « 158 » اى ، ندانند مگر خواندن مجرد ، و در آيت وَ كَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ . « 159 » زيرا كه قرآن مبين آن آيت‌هاست كه در آسمان و زمين است ، و هر كه از آن درگذرد و بدان متأثر نشود ، از آن اعراض نموده باشد .

و براى آن گفته‌اند كه هر كه به [ اخلاق ] قرآن متصف نباشد ، چون قرآن خواند حق تعالى وى را ندا فرمايد كه تو را بر سخن من چه كار ؟ تو از من اعراض نموده‌اى ، اگر به من باز نگردى سخن من بگذار ! و مثال عاصى ، چون قرآن خواند و آن را مكرر گرداند مثال كسى باشد كه نامهء پادشاه هر روز بارها بخواند و پادشاه در آن نامه آبادان گردانيدن ممالك فرموده باشد ، و او به خراب كردن آن مشغول بود و بر خواندن نامه اقتصار نموده . و چون به مخالفت پادشاه مشغول است ، اگر نامه نخواند شايد كه از استهزا و استحقاق مقت دور تر باشد . و براى اين ، يوسف أسباط گفت كه من قصد خواندن قرآن كنم و چون يادم آيد كه در آن چه چيز است ، از مقت خداى بترسم و به تسبيح و استغفار رجوع كنم .

و آن كه از اعمال « 160 » اعراض نمايد ، به آيت فَنَبَذُوهُ وَراءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْتَرَوْا بِهِ ثَمَناً قَلِيلًا فَبِئْسَ


( 149 ) حاكى ، حكايت كننده ، روايت كنندهء بىتفكر . ( 150 ) انعام 6 - 15 . ( 151 ) ممتحنه 60 - 4 . ( 152 ) إبراهيم 14 - 12 . ( 153 ) هود 11 - 18 . ( 154 ) صف 61 - 3 . ( 155 ) انبياء 21 - 1 . ( 156 ) نجم 53 - 29 . ( 157 ) حجرات 49 - 11 . ( 158 ) بقره 2 - 78 . ( 159 ) يوسف 12 - 105 . ( 160 ) از عمل به قرآن .