إحياء علوم الدين ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦١٨
هشتم - تأثر
عالميان است . و براى اين ، حق تعالى همه را شكر نعمت كتاب فرموده است و گفته : وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ ما أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتابِ وَ الْحِكْمَةِ . « 132 » و گفته : لَقَدْ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ كِتاباً فِيهِ ذِكْرُكُمْ [ أَ فَلا تَعْقِلُونَ ] . « 133 » [ 473 ] وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ . « 134 » كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ لِلنَّاسِ أَمْثالَهُمْ « 135 » وَ اتَّبِعُوا أَحْسَنَ ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ « 136 » هذا بَصائِرُ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ « 137 » هذا بَيانٌ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ مَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ « 138 » و چون همهء مردمان به خطاب مقصودند ، آحاد مخصوص باشند و اين خوانندهء [ يگانه ] مقصود بود . پس او را بر مردمان ديگر چه كار ؟ [ تقدير كند ] كه مقصود هم اوست .
حق تعالى گفت : وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ « 139 » محمد كعب قرظى گفت در تفسير اين آيت : هر كه قرآن به دو برسيد چنانستى كه حق تعالى بر وى سخن گفت . و چون اين تقدير كند خواندن قرآن را عملى نسازد ، « 140 » بل همچنان خواند كه بندهء نامهء خداوند را كه به دو نويسد ، تا در آن تأمل نمايد و بر مقتضاى آن كار كند . و براى اين يكى از حكما گفت كه اين قرآن رسالتهايى است كه از پروردگار ما به ما رسيده است ، و در آن فرمانهاست در نمازها ، و آن را تدبّر كنيم ، و در خلوتها بر آن واقف شويم ، و در طاعتها با سنتهاى متّبع آن را به تنفيذ رسانيم . و مالك دينار گفتى : اى اهل قرآن ، قرآن در دل شما چه زراعت فرمود ؟ كه قرآن بهار مؤمن است ، چنان كه باران بهار زمين است . و قتاده گفت : هيچ كس با قرآن همنيشينى نكرد كه نه كمى يا افزونى در وى پديد آمد ، چه حق تعالى گفت : هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً « 141 »
هشتم - تأثر
هشتم - تأثر
( 1 ) و آن چنان باشد كه در دل وى اثرهاى مختلف پيدا آيد بر حسب اختلاف آيتها ، و به حسب هر فهمى او را حالى و وجدى باشد كه دل او بدان متّصف شود ، از حزن و خوف و رجا و غير آن . و چون معرفت وى تمام شود ، خشيت غالبتر احوال بود بر [ دل ] وى ، چه تضييق بر آيات قرآن
( 132 ) بقره 2 - 231 . ( 133 ) انبياء 21 - 10 . ( 134 ) نحل 16 - 44 . ( 135 ) محمد 47 - 3 . ( 136 ) زمر 39 - 55 . ( 137 ) جاثيه 45 - 20 . ( 138 ) آل عمران 3 - 138 . ( 139 ) انعام 6 - 19 . ( 140 ) در متن عربى : لم يتخذ دراسة القرآن عمله ، يعنى عمل به مقتضاى قرآن شرط است نه صرف خواندن آن . ( 141 ) إسراء 17 - 82 .