إحياء علوم الدين ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧
[ پيش گفتار غزّالى ]
صيد تواند كرد .
و بر اين سه فن بدان اقتصار نموده‌اند كه جز اين سه فن را دام طلب حرام و شبكهء جلب حطام ندانسته‌اند . و علم طريق آخرت و آن چه سلف صالح بر آن بوده‌اند ، و حق - سبحانه و تعالى - آن را در تنزيل رحمانى و منشور آسمانى « فقه و حكمت و علم و ضياء و نور و هدايت و رشد » خوانده است ، در ميان خلق مدروس و مطوىّ « 13 » گشته است ، و از دلهاى ايشان مطموس « 14 » و منسىّ مانده .
و چون اين حادثه اهل دين را رخنه‌اى در حصار و ظلمتى در أبصار بود ، تحرير اين كتاب به جهت دفع اين قلمكارى بس مهم دانستم تا علوم دين احيا پذيرد و مناهج ائمهء گذشته ظاهر شود ، و روشن گردد كه انبيا و سلف كدام علمها را علم نافع شمرده‌اند . و آن را بر چهار ربع اساس نهادم :
ربع عبادات و ربع عادات و ربع مهلكات و ربع منجيات .
و جمله را به « كتاب علم » مصدّر كردم - چه آن ، غايت مقصود و نهايت مطلوب است - تا علمى را كه طلب آن ، حق - سبحانه و تعالى - بر هر مسلمانى فرض كرده است كشف كنم ، و علم نافع را از علم ضارّ مميّز گردانم ، چه پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - فرموده است : نعوذ باللّه من علم لا ينفع ، و محقق گردانم كه اهل عصر از صوب صواب دورند و به لمعان سراب مغرور ، « 15 » و قشور علم ايشان را مطلوب است و لباب آن مهجور . و هر ربعى از اين أرباع مشتمل است بر ده كتاب : [ 2 ] ربع عبادات ده كتاب :
كتاب علم كتاب قواعد عقايد كتاب اسرار طهارت كتاب اسرار نماز كتاب اسرار زكات
( 13 ) مطوى ، پيچيده ، در نورديده . ( 14 ) مطموس ، ناپديد ، محو شده . ( 15 ) مغرور ، فريفته .