آثار عجم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٩
فصل : [ 2 ]
آن سه شيوه خط را كه رسم الخطش خوشتر است ، اختيار كرده ، در كتابش از آن بيشتر نوشته و حروف تهجى آن بدين صورت و اسلوب است :
اسكن
مؤلّف گويد : مقصود از ترقيم اين خطوط ، حصول بصيرت ناظرين بود در سياق و سطربندى آنها ؛ اينك در مقام تشريح بر آمده ، بعض از آنچه را به تعليم يافتم ، مذكور سازم و آن حروف را مفردا مرقوم دارم ، از جهت تمييز آنها از يكديگر .
تنبيه : خط ميخى كه گفتيم پيش از اين ، آن را « آريا » مىناميده‌اند ، 20 حروف است ؛ ولى [ 145
f
] ارقامش 31 است .
تفصيل اين اجمال : 20 حرف داشته‌اند كه هر يك آنها را صوتى است مخصوص و هر كدام را مخرجى على حده ؛ ولى بعض از آن حروف ، دو رقم و سه 3 رقم بوده و اين تعدد ارقام ، نه به واسطه تعدد رسم الخط است كه به اختيار باشد - هر كدام و هر رقم را كه بخواهند ، بنويسند - بلكه به جهت نكته‌اى است كه در تنبيه بعد از اين مذكور خواهد شد .
تفصيل تعدد ارقام بعض از آن حروف و عدم تعدد بعضى ، اين است :
الف / 1 رقم / ز / هوز 1 رقم
ب / ابجد 1 رقم / س / سعفص 1 رقم
پ / سه نقطه 1 رقم / ف / 1 رقم
ت / قرشت 2 رقم / ك / كلمن 2 رقم
ث / ثخذ 2 رقم / م / 3 رقم
تر « 1 » / به تاء و راء قرشت 1 رقم / ك / فارسى 1 رقم
ج / ابجد 2 رقم / ن / 2 رقم
خ / ثخذ 1 رقم / و / 3 رقم
( 1 ) . اين حرف پنجم است كه چون در كلمات واقع شوند ، صداى « ت » و « ر » معا ، كند يعنى همان « تر » مىگويند به تاء و راء قرشت مكسورتين .