آثار عجم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١١٢

3 و 4 - نحو و صرف خط آريا و مختصر جغرافياى هندوستان :

علم را ميزان خوانده‌اند ، لهذا موسوم ساختم آن را به اشكال الميزان . . . « 1 » »

اين كتاب داراى 153 صفحه ، به قطع وزيرى است .

فرصت در پايان كتاب ، به سؤالات علمى محمد مسيح الله دهلوى - كاتب اشكال الميزان - دربارهء مسائل بديعى ، پاسخ گفته است « 2 » .

3 و 4 - نحو و صرف خط آريا و مختصر جغرافياى هندوستان :

اين دو اثر كه در يك كتاب فراهم آمده است ، از دو مطلب كاملا متفاوت و متمايز تشكيل شده است .

كتاب اول در نحو و صرف خط آريا و كتاب دوم به نام مختصر جغرافى هندوستان است :

فرصت ، اين كتاب را در 1322 هجرى قمرى - برابر با سال 1904 ميلادى - در بندر بوشهر تأليف كرده است و خود ، انگيزهء نگارش آن را چنين باز گفته است :

« . . . چند روز ، متوقف اين بندر ( بوشهر ) بودم . [ رضا قلى خان سالار معظم ] - صاحب اختيار بنادر و برادرزادهء نظام السلطنه . . . - بنده را فرمود : مختصرى از خطوط ميخى را كه بر احجار قديمه و ابنيهء عتيقه منقور است ، در كتاب آثار عجم خود نوشته‌اى . چنانچه ممكن باشد رساله‌اى را اكمل از آن تأليف نما . عرض نمودم : . . . از اختصار گذشته ، مجهولاتى چند در آن است كه پس از طبع و نشر آن كتاب معلومم شد ؛ يعنى در نزد دكتر من آلمانى ، به تكميل آن پرداختم . . . از روى بهجت و مسرت فرمود : بايد همين جا تأليفى در اين مقوله بنمايى ؛

( 1 ) . همانجا ، ص 5 . ( 2 ) . همانجا ، ص 154 تا 159 .