نور هدايت ( شرح معارف فرازهاى كليدى ادعيه بر اساس كتاب اقبال الاعمال) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٤٧

مفهوم كتاب ، رحمت و منتهاى رحمت از كتاب

2 . مراد از « مُنْتَهَى الرَّحْمَةِ » و « كتاب » ، وجود ذى جود رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - مىباشد كه هم كتابِ عالم وجود است و هم منتهاى رحمت الهى ؛ زيرا خداوند مىفرمايد :

وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ « 1 »

ما تو را جز به عنوان رحمت براى جهانيان ، نفرستاديم .

چرا كه او به اعتبار جامعيّت اسامى و صفات ، كلّ عام است و عالم به اعتبار ظهور يافتن از اسما و صفات الهى كه آن حضرت جامع آن‌ها است ، او است .

نيز به لحاظ ديگر ، او منتهاى رحمت الهى نسبت به انبياى گذشته - عليهم‌السّلام - و كتاب او نسبت به كتب آسمانى ديگر منتهاى رحمت الهى است .

3 . مقصود از « مُنْتَهَى الرَّحْمَةِ مِنْ كِتابِكَ » امور مكتوب در لوح محفوظ و به تعبير ديگر تمام حقايقى است كه خداوند متعال در علم اجمالى براى اوّل تا آخر عالم در نظر گرفته است . بر اساس اين احتمال ، لوح محفوظ هم « كتاب » است و هم « مُنْتَهَى الرَّحْمَةِ » ؛ زيرا به اعتبار ظهورات بعدى در علم تفصيلى ، همه‌ى ظهورات به رحمت عامّ و خاصّ حضرت حقّ ظاهر مىگردند .

4 . منظور از « كتاب » در « مُنْتَهَى الرَّحْمَةِ مِنْ كِتابِكَ » قرآن نازل شده بر قلب رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - است و قلب مبارك آن حضرت نسبت به حقيقت قرآن ، نهايت رحمت مىباشد .

5 . مراد از « مُنْتَهَى الرَّحْمَةِ مِنْ كِتابِكَ » خود رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - است ، به اعتبار اين كه براى همه جهانيان از اوّل تا آخر عالم - اعمّ از انبيا - عليهم‌السّلام - و ديگران - رحمت است ؛ زيرا دنيا و آخرت و تمام هستى براى ظهور ذى جود آن بزرگوار وجود يافته است ؛ چنان كه در حديث قدسى مىفرمايد : « أَنتَ المرادُ و المُرِيدُ . » « 2 » ؛ ( تويى تنها مقصود و تنها اراده كننده ) . « 3 »

( 1 ) . سوره‌ى انبياء ، آيه‌ى 107 . ( 2 ) . بحارالانوار ، ج 15 ، ص 28 ، حديث 48 . ( 3 ) . اين حديث به طور مفصّل در ذيل توضيح دعاى وقت افطار گذشت .