نور هدايت ( شرح معارف فرازهاى كليدى ادعيه بر اساس كتاب اقبال الاعمال) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٢
تسبيح تكوينى و غير تكوينى موجودات
- وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ « 1 »
و هيچ چيز نيست جز آن كه همراه با ستايش خدا ، تسبيح او را مىگويد ، ليكن شما تسبيح آن‌ها را درك نمىكنيد .
- تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ « 2 »
آسمان‌هاى هفت‌گانه و زمين و هر كه در آن‌ها است تسبيح او را مىگويند .
- أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الطَّيْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ وَ تَسْبِيحَهُ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِما يَفْعَلُونَ « 3 »
آيا نديدى كه تمام كسانى كه در آسمان‌ها و زمين هستند و پرندگان در حالى كه در آسمان صف كشيده‌اند تسبيح او را مىگويند ، همگى نماز [ و يا : دعا ] و تسبيح خود را مىدانند و خداوند به آن چه انجام مىدهند آگاه است .
و مقصود از تسبيح تكوينى و غيرتكوينى موجودات ، تنها گفتار « سُبْحانَ اللَّه » نيست ؛ بلكه همه‌ى تسبيحات چهارگانه : « سُبْحَانَ اللَّهِ ، وَ الْحَمْدُللَّهِ ، وَ لا إِلهَ إِلّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكبَر » - كه در احاديث از آن‌ها به تسبيحات اربعه تعبير شده است - را شامل مىشود ؛ زيرا خداوند سبحان در مقام بيان كلام ملايكه به نقل از آنان مىفرمايد :
أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ « 4 »
آيا كسى را در آن قرار مىدهى [ و مىآفرينى ] كه در آن تباهى نموده و خون‌ها بريزد ، در حالى كه ما همراه با ستايش ، تسبيح تو را گفته و تو را به پاكيزگى [ از هر عيب و كاستى ] مىستاييم .
و نيز در جاى ديگر درباره‌ى آنان مىفرمايد :
( 1 ) . سوره‌ى اسراء ، آيه‌ى 44 . ( 2 ) . همان . ( 3 ) . سوره‌ى نور ، آيه‌ى 41 . ( 4 ) . سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 30 .