نظام سياسى اجتماعى اسلام (فارسى) — الصفحة ٩٢
شرايط مشاوران
در آن امورت كه دين تو اقتضا مىكند ، با كسانى مشورت كن كه در آنها پنج خصلت باشد : عقل ، بردبارى ، تجربه ، ناصح بودن و تقوا .
داشتن حلم ؛ يعنى تعادل روحى و سلامت روانى و عدم تندخويى و ظرفيت شنيدن اقوال مختلف ؛ ناصح بودن ؛ يعنى قصد نصيحت و ارشاد و رشد و دلسوزى داشتن ؛ تجربه ؛ يعنىآگاهى و كار آزمودگى وآشنايى با رموز دقيقىكه جزبا ممارست حاصل نمىشود .
وجود شرايط مذكور و نيز مشورت با افراد آراسته به آن ، چنان داراى اهميّت است كه اميرالمؤمنين ( ع ) مىفرمايد :
« . . . فَانَّ مَعْصيةَ الْنَّاصِح‌ِالشَّفيقِ ، الْعالِمِ الُمجَرَّبِ تُوَرِثُ الْحِيَرَةَ وَ تُعْقِبُ النِّدامَةَ » « 1 »
بدرستى كه مخالفت با نظر نصيحت كنندهء دلسوز وآگاه با تجربه موجب سرگردانى وحيرت و باعث پشيمانى خواهد شد .
آنچه گفته شد صفات ثبوتى بود كه مشاوران و اعضاى شورا بايد داشته باشند ، ولى ، برخى از خصلتها و ويژگيهاست كه مشاوران و مستشاران به عنوان صفات سلبى بايد فاقد آنها باشند كه عبارتند از :
1 - جبن به معناى ترسو بودن كه ضد شجاعت است .
2 - بخل به معنى بخيل بودن ، و آن صفت رذيله‌اى است كه دارنده‌اش تنگ نظر بوده و از رساندن خير به ديگران امساك مىكند .
3 - حرص ؛ يعنى طمع و آزمندى و وابستگى شديد به ماديات .
4 - استبداد رأى ؛ يعنى تكروى و بىاعتنايى به سخنان و نظرات ديگران .
5 - وغد ؛ يعنى سستى خرد .
6 - تَلَوُّن ؛ يعنى نفاق و دورويى .
7 - لجاجت ؛ يعنى اصرار كردن در موضع به ناحق خود .
8 - جهل و نادانى .
دارندهء چنين صفاتى نمىتواند طرف مشورت و يا عضو شوراى مشورتى و تصميم‌گيرى باشد .
( 1 ) - الحياة ، ج 1 ، ص 170 .