نظام سياسى اجتماعى اسلام (فارسى) — الصفحة ٧١

ج - عقل

« مَنْ يُطِعِ الرَّسوُلَ فَقَدْ اطاعَ اللَّهَ » « 1 »

كسى كه از پيامبر اطاعت كند ، اطاعت خدا كرده است .

پيامبراكرم ( ص ) در احاديث متعددى به اطاعت از اهل بيت ( ع ) دستور داده است . در حديث معروف ثقلين كه در نزد شيعه و سنى معتبر است ، فرمان داده تا به همراه قرآن به اهل‌بيت ( ع ) تمسك جسته شود . پيامبر در حديث ديگرى مىفرمايد :

« كُلَّ ما لَمْ يَخْرُجْ مِنْ هذا الْبَيْتِ فَهُوَ باطِلٌ » « 2 »

هرآنچه كه از اهل بيت من صادر نشده باشد ، باطل است .

استفاده از سنت معصومين ( ع ) در قانونگذارى اهميت بسزايى دارد ؛ زيرا نص قرآن در مسائل حقوقى كم است و به عكس ، در احاديث ، مسائل حقوقى بسيار ديده مىشود . « 3 »

ج - عقل

ج - عقل

انسانها با توجه به فطرت پاك خود مىتوانند نظر شارع را در نيكى يابدى برخى از اعمال كشف كنند ؛ يعنى ، حتىّ اگر پيامبر ( ص ) هم نيامده و يا كتابى نازل نشده باشد ، برخى از مسائل مانند خوبى عدل و بدى ظلم را همه مىتوانند درك كنند .

از نظر دانشمندان اصول ، در يافتهاى عقل دو گونه است : آنچه كه عقل ، بطور مستقل حسن و قبح آن را درك مىكند كه مستقلات عقليه ناميده مىشود و آنچه كه عقل آن را باتوجه به حكم شارع به عنوان واجب يا حرام درك مىكند ، مانند مقدمهء واجب كه غير مستقلات عقليه ناميده مىشود . « 4 »

چون احكام شرعى ، تابع مصالح و مفاسد واقعى موضوعات و متعلقات آنها مىباشد و عقل نيز مىتواند مصالح و مفاسد را درك كند . بين حكم عقل و حكم شرع ملازمه است و گفته مىشود : « كل ما حكم به العقل حكم به الشرع » .

( 1 ) - نساء ( 5 ) ، آيهء 80 .

( 2 ) - وسائل الشيعه ، ج 18 ، ص 50 .

( 3 ) - مكتبهاى حقوقى در حقوق اسلام ، محمد جعفر جعفرى لنگرودى ، ص 227 ، گنج دانش ، 1370 .

( 4 ) - اصول الفقه ، مظفر ، ج 2 ، ص 109 .