منهاج النجاح في ترجمة مفتاح الفلاح (فارسى) — الصفحة ٥٩

فصل 5 [ در بيان اوقات و امكنه است و در آن يك تبصره است ]

است . ولى نوافل را در اماكن متعدّد بخوانيد كه براى شما شاهد باشند .

تبصره : آنكه گفته‌ايم انسان آنچه را ادراك مىكند از حيث توحّد و احديّت وجودى خود ادراك مىكند از اين رو است كه معانى را كه علوم و حقائق‌اند صورت جمعى و وحدانى است كه تفرّق و تشتّت از آن عالم طبيعت است و بين غذا و مغتذى سنخيّت شرط است ، فافهم .

و اين توحّد و احديّت وجودى بدون اطمينان خاطر حاصل نمىشود و با اضطراب خاطر نيل به صور جمعى معارف الهى صورت نمىيابد ، و همچنين با حديث نفس و هواجس نفسانى ذكر و دعا صافى و خالص نمىگردند و اثر شايسته نمىدهند .

نمىبينى كه حق سبحانه مىفرمايد : يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً * فَادْخُلِي فِي عِبادِي * وَ ادْخُلِي جَنَّتِي ؟ و در ربّ مضاف به خود هم تأمّل و دقّت بنما تا بيابى كه ربّ تو كيست و هر كس مىگويد ربّى و يا ربّ . اين ربّ همان جدول وجودى هر كلمهء نورى موجودى از ذرّه تا بيضا است كه از بحر بيكران وجود مطلق و صمد حق منشعب است .

جدولى از بحر وجودى حسن * بى خبر از جدول و درياستى

و اين ارباب كلمات جزئيّه در راه استكمال‌اند كه به ربّ كامل مكمّل خود برسند كه أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى . آن ارباب نهرهايند و اين ربّ رود نيل قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّي وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً ( كهف : 110 ) .

اين نكتهء عليا همانست كه عارف صدر قونوى در تفسير فاتحه افاده فرموده است ، و علّامه ابن فنّارى در « مصباح الأنس » نقل كرده است كه :

« انّ الربّ اسم كلّىّ سار بجميع معانيه في جميع الاسماء الكلّيّة و الجزئيّة و ظاهر في كلّ اسم بحسبه ، فكلّ موجود حقيقته منتشؤه من حقيقة الهيّة أصليّة أو فرعيّة الى ما لا يتناهى ، كان الوجود المضاف اليه الظّاهر في المراتب الكونيّة