منهاج النجاح في ترجمة مفتاح الفلاح (فارسى) — الصفحة ٤٥٦

« صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ »

و زاء خوانده است .

و مراد به صراط المستقيم يا مطلق طريق نجات و راه حق است يا دين اسلام .

رهى پيشم آور كه انجام كار * تو خشنود باشى و من رستگار

« صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ »

« صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ » .

اين جمله بتمامها يك آيت است پيش كسى كه بسمله را آيه‌اى از فاتحة الكتاب مىداند مثل علماى ما كه عبارت از علماى اماميّه‌اند - قدّس اللَّه أرواحهم - و بعضى از اهل سنّت كه موافقت با ايشان كرده‌اند . و اما كسى كه بسمله را آيه‌اى از فاتحه نمىداند صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ را آيهء ششم حساب مىكند و ما بعد آن را تا آخر سورهء آيهء هفتم تا آنكه سورهء فاتحه مشتمل بر هفت آيه شود زيرا كه اجماع امّت بر آن شده كه سورهء فاتحه هفت آيه است . پس كسى كه بسمله را آيه‌اى از فاتحه نمىداند ناچار است او را كه بدين نوع اعتبار نمايد تا آنكه سورهء فاتحه به غير بسمله مشتمل بر هفت آيه شود .

پس اگر كسى نذر كند كه يك آيه از سورهء حمد بخواند ، به خواندن صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ از عهدهء نذر بيرون نمىآيد به مذهب ما همچنان كه به خواندن بسمله از عهدهء نذر بيرون نمىآيد به مذهب اهل سنّت .

و اين آيه به منزلهء تفسير صراط المستقيم است ، و صِراطَ الَّذِينَ بدل كلّ است از صراط المستقيم . و مراد به الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ آنانند كه در آيهء وافى هدايهء فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ « 1 » مذكورند . و بعض ديگر گفته‌اند كه مراد به آنان مسلمانند زيرا كه نعمت اسلام سر همهء نعمتهاست .

و ببايد دانست كه نعم حضرت عزت - عمّت عطيّاته - زياده بر آنست كه در حيّز حصر در آيد چنانچه در قرآن مجيد و فرقان حميد مىفرمايد : وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها « 2 » . ليكن بر سبيل اجمال متنوّع به هشت نوع است ، زيرا كه

( 1 ) سورهء نساء : 4 - آيهء 69 . ( 2 ) سورهء ابراهيم : 4 - آيهء 34 : « و اگر نعمتهاى خدا را بشماريد به حساب نتوانيد آورد » .