منهاج النجاح في ترجمة مفتاح الفلاح (فارسى) — الصفحة ٤٣٨

« مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »

تعالى : لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ « 1 » .

چهارم آنكه : اشبه است به آنچه در خاتمهء كتاب فرموده ، چه وصف ذات خود را در سورهء قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ اوّلا به ربوبيّت كرده ، و ثانيا به ملكيّت توصيف نموده ، پس درين صورت مناسبت افتتاح به اختتام بيشتر است .

پنجم آنكه : قرائت ملك مستغنى است از توجيه ، به خلاف قرائت مالِكِ كه ظاهرش تنكير است ، زيرا كه اضافهء اسم فاعل به ظرف جارى مجراى اضافهء اوست به مفعول به از روى مجاز ، و مراد به « مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ » مالك جميع امور است در آن روز . و صفت معرفه يا محتاج به توجيه است مثل آنكه بگوييم كه : جايز بودن وصف معرفه به او به اراده معنى ماضى ازو بنا بر آنكه متحقّق الوقوع به منزلهء ما وقع است ، يا آنكه بگوييم كه : مراد ازو استمرار و ثبوت است چه در علم نحو مقرّر است كه تا اسم فاعل به معنى حال يا استقبال نباشد عمل فعل خود نمىكند .

پس از قبيل اضافهء حقيقى است و كسب تعريف از مضاف اليه كرده پس صفت معرفه مىتواند واقع شد - و اللَّه أعلم .

و قرائت ملك ازين توجيه مستغنى است زيرا كه اضافهء او از قبيل اضافه است به غير معمول ، مثل مصارع مصر ، و كريم البلد « 2 » .

و « دين » به معنى جزاست ، و از اينجاست كه مىگويند : كما تدين تدان ، يعنى : چنان كه جزا مىدهى جزا داده مىشوى . و تخصيص « يَوْمِ الدِّينِ » به اضافه با آنكه حضرت عزّت ملك و مالك جميع اشياست در جميع اوقات ، از جهت توقير و تعظيم آن روزست ، يا بواسطهء آنكه مالك و ملك بودن بعض مردم كه درين نشئهء فانيه بحسب ظاهر حاصل است در آن روز زايل و باطل مىشود چه هيچ كس

( 1 ) سورهء غافر : 40 - آيهء 16 : « امروز ملك از آن كيست ؟ از آن خداى يكتاى قهار است » . ( 2 ) يعنى اضافهء حقيقى است ، بنا بر اين كسب تعريف كرده و معرفه شده و مىتواند صفت معرفه قرار گيرد .