ولايت فقيه (فارسى) — الصفحة ٢٤

5 - جايگاه عقل در انديشهء سياسى اسلام

امام عليه السّلام به گلهء گوسفندانى - كه چهل عدد بودند - اشاره فرموده ، و مىفرمايد :

اگر به اندازه اين گوسفندان ياور داشتم ، هر آينه به حكم وظيفه ، قيام مىكردم و در بدست گرفتن زعامت امّت مىكوشيدم .

5 - جايگاه عقل در انديشهء سياسى اسلام

عقل در انديشهء سياسى اسلام ، جايگاه بلندى دارد و اصولا عقل و خرد و انديشه در تنظيم حيات اجتماعى اسلامى ، نقش اساسى را ايفا مىكند .

عقل در اينجا به معناى شيوهء . . عقلائى است كه مورد پسند شرع قرار گيرد .

شرع ، در تنظيم حيات اجتماعى ، يك سرى اصول و قواعد كلى - كه پايه‌هاى ضمانت عدل اجتماعى است - ارائه مىدهد . ولى نحوهء تنظيم آن را به عرف عقلا واگذار مىكند ، تا آنچه متعارف عقلاى جهان است و مورد پسند آنان قرار گرفته ، و با مبانى شرع منافات نداشته باشد ، به كار گيرند .

« فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ » « 1 » .

نويد ده بندگان صالح ما را ، كه پيوسته به دنبال شيوه‌هاى نيك بوده ، و بهترين را بر مىگزينند .

لذا پىجور شدن تا شيوه‌هاى خردپسند را به دست آوردن ، و بهترين آنها را - كه با مبانى عقيدتى و مقوّمات ملّى منافات نداشته باشد - برگزيدن ، اين انتخاب است نه تقليد ، و اين شيوهء پسنديدهء شايستگان است .

گسترش و پيشرفت جوامع بشرى ، همگام با رشد و تكامل عقل انسانها است . و اسلام نه تنها جلوى پيشرفت و رشد عقل را نگرفته ، بلكه در تكامل و فزونى آن كوشيده است . و اساسا عقل را مايهء تكامل و رشد انسانى مىداند . ولى همواره او را از رهنمودهاى شرع بىنياز نمىداند . زيرا انسان در هر حال اسير خواسته‌هايى است كه احيانا او را از مرتبهء عالى انسانيت سقوط مىدهد . و اين شرع است كه به كمك عقل شتافته ، او را از سقوط نگاه مىدارد .

ازاين‌رو ، طرح شعار استقلال عقل ، و بىنيازى او از رهنمود شرع ، شعار گمراه كننده است .

( 1 ) . سورهء زمر 39 : 17 .