ولايت فقيه (فارسى) — الصفحة ٩٧
مشورت با مردم در روايات
از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله پرسيده شد : حزم ( استوارى در تصميم ) چيست ؟
پيامبر فرمود : مشورت با صاحب‌نظران و پيروى كردن از نظرات ايشان است .
در اين گفت‌وشنود ، دو نكتهء جالب وجود دارد :
نخست آن‌كه سه واژه از لحاظ مفهوم نزديك به يكديگر و قريب الأفق هستند :
عزم ، جزم ، حزم .
- عزم ، مطلق قصد و تصميم است .
- جزم ، قاطعيت در قصد و تصميم‌گيرى است .
- حزم ، قاطعيت در تصميم گرفته شده براساس حكمت و انديشهء درست است .
و در اين‌روايت از « حزم » سؤال شده كه تصميم‌گيرى حكمت‌آميز چگونه است ؟
نكتهء دوم آن‌كه پيامبر در اين‌روايت علاوه بر آن‌كه راه كنكاش با انديشمندان مربوطه را پيشنهاد كرده ، متابعت و پذيرفتن آراء صواب آنها را نيز توصيه فرموده است يعنى ، حكمت عملى اقتضا مىكند كه تصميم‌گيرنده از رأى صاحب‌نظران پيروى كند ، نه آن‌كه پس از مشورت ، آنچه به نظر خودش رسيد ، عمل كند و اين همانگونه كه خواهيم گفت ، متابعت از رأى اكثريّت قاطع صاحب‌نظران است .
به همين جهت است كه حضرت امير عليه السّلام مىفرمايد :
« الخلاف يهدى الرأى » « 1 » .
مخالفت با رأى اكثريّت ، مايهء تباهى رأى تصميم‌گيرنده است .
و در جاى ديگر مىفرمايد :
« من استبد يرأيه هلك » « 2 » .
هر كه رأى خود را بپسندد و به آراى ديگران بها ندهد ، راه نابودى را در پيش گرفته است .
2 - پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمود :
« الحزم ، أن تستشير ذا الرأى و تطيع أمره ، و قال : إذا أشار عليك العاقل الناصح فاقبل ، و إياك و الخلاف عليهم ، فإنّ فيه الهلاك » « 3 » .
( 1 ) . بحار الانوار ج 72 ص 105 از نهج البلاغة . ( 2 ) . همان ص 104 . ( 3 ) . بحار الانوار ص 105 رقم 41 .