النظامية في مذهب الإمامية ( فارسى ) — الصفحة ٩٤
تحقيق در عينيت صفات كماليه با ذات حقّ تعالى
فصل دوم در بيان صفات ثبوتيه
فصل دوم در بيان صفات ثبوتيه
تحقيق در عينيت صفات كماليه با ذات حقّ تعالى
تحقيق در عينيت صفات كماليه با ذات حقّ تعالى
بدان كه به اتّفاق جميع عقلا و متكلّمين بل ملّيّين و حكما ، حقّ - سبحانه و تعالى - متّصف است به صفات كمال و عالم است و قادر است و مريد ، و ليكن اختلاف كردهاند عقلا در آنكه مبادى اين صفات ؛ يعنى علم و قدرت و اراده ، امور موجودهء زايدهء قائمهء به ذات حقّ است ذهنا و خارجا ، يا « 1 » عين ذات حقّ است و زايد نيست لا ذهنا و لا خارجا ، يا زايد است ذهنا و عين [ ذات ] است خارجا . « 2 »
اوّل مذهب اشاعره است و من يحذو [ 47 ] حذوهم ؛ و ثانى مذهب مشهور حكما و بعض از محقّقين متكلّمين ؛ و ثالث مذهب اماميه و صوفيه است .
شيخ جمال الدين در نهج المسترشدين گفته : « و هى زائدة على ذاته فى العقل لا فى الخارج . أمّا الأوّل ، فبالضرورة فإنّا بعد العلم بذاته [ تعالى ] نفتقر « 3 » إلى أدلّة على ثبوت الصفات له . و أمّا الثانى ، فلأنّها لو كانت قديمة لزم تعدّد القدماء و هو محال على ما مرّ ؛ و إن كانت محدثة كان محلّا للحوادث و استلزم التسلسل . » « 4 » و در اين دليل بحثى هست كه تفصيل آن لايق رساله نيست .
و شيخ محيى الدين اعرابى در فتوحات گفته : « قوم ذهبوا إلى نفى [ 48 ] الصفات ؛ و ذوق الأنبياء و الأولياء يشهد بخلافه ؛ و قوم أثبتوها و حكموا بمغائرتها للذات حقّ المغائرة ؛ و ذلك كفر محض و شرك بحت » .
و تحقيق اين مبحث - على ما ينبغى - در شروح رسائل ثلاثه « 5 » مسطور است ،
( 1 ) . س : - يا . ( 2 ) . ح : و احتمال رابع كه عكس ثالث است ، چون باطل است ، مذهب كس نشده ؛ فافهم . « منه خلّد ضلال إفاضته » . اين حاشيه در نسخه « س » وجود ندارد . ( 3 ) . اصل : يفتقر . ( 4 ) . إرشاد الطالبين إلى نهج المسترشدين ، ص 222 . ( 5 ) . ح : اين [ ش : آن ] رسالهء حضرت سيّد المدقّقين ، امير صدر الحقيقة و الحقّ و الدين ، محمّد شيرازى است ؛ و