الجمان في تشبيهات القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٣

[ تشبيه در سورهء فيل « 1 » ]

[ از بحر كامل ]

1091 هل اسوة لك فى رجال صرّعوا * بتلاع تريم هامهم لم يقبر

« 2 » 1092 و اخو الاباءة « 3 »

اذ راى خلّانه * تلّى شفاعا حوله كالاذخر

« 4 » مقصود شاعر از « كالاذخر » كشته‌شدگانى است كه در كثرت مانند « اذخر » مىباشند ، زيرا « اذخر » گياهى است كه يك بوته آن به تنهايى يافته نمىشود ، بلكه زمين از آن فرا پوشيده مىشود و نزديك به معناى آن شعر است گفتار عبادى كه سخن از آن ضمن ابياتى از پيش گذشت : [ از بحر خفيف ]

1093 ثمّ اضحوا كانّهم ورق جف * ف فالوت به الصبا و الدبور

« 5 » و تشبيهى كه در قرآن آمده ، در بهترين جايگاه خويش قرار دارد ؛ زيرا « عصف » عبارت از برگى است كه از ميوه يا خوشه شكفته مىشود ، خداى - تعالى - گفته است : وَ الْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَ الرَّيْحانُ « 6 » يعنى « ذو الورق و الرّزق ( : دانه برگ‌دار

( 1 ) - در نسخه اصل افتادگى و نقصانى بر سر سخن از اين سوره وجود دارد . ( 2 ) - آن دو بيت از ابو كبير الهذلى است ( ديوان الهذليين ، ج 2 ، ص 100 ) . ( 3 ) - در لسان العرب ، ريشه « تلّ » بجاى « الاباءة » الانابة ضبط شده است . - م . ( 4 ) - لسان العرب ، ريشه ( ذخر ) . ( 5 ) - ديوان عدى ، ص 90 ملاحظه شود . ( 6 ) - سورة الرحمن ( 55 ) آيه 12 .