الجمان في تشبيهات القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢١٨
[ تشبيه در سورهء يس ]
پس وقتى ماه دايره فلك راى با گردش در اين منزلها درنورديد ، چنان كه خداى - تعالى - گفته : كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ « 106 » ( : همانند بن خوشه خرما ) بازمىگردد ، و « عرجون » چوب خوشه خرماست ، و وقتى باريك و كوچك و خميده شود ، در اين هنگام همانند هلال مىگردد ، و عرجون بر وزن فعلون از انعراج ( : پيچ و خم داشتن ) است . و يكى از اعراب در حالى كه راه را در بيابانى كه مىرفته گم كرده بوده در حالى كه ماه تمام بوده و رو به نقصان گذاشته ، شترش را مخاطب قرار داده و گفته است :
566 اسق ما الشّاربه الّا كما * إنّ عيشا ان ترى علما
567 كيف لا تغويك سيرة من * عاد طفلا بعد ماهر ما
و بتحقيق شاعران براى ماه در آغاز طلوعش تشبيهات فراوانى آورده‌اند ، و با وجود تتبّع و جست‌وجوى ايشان در آن زمينه ، تشبيهى همانند تشبيه قرآن نياورده‌اند ، و آخرين ايشان برترى بر اوّلين نفرشان را طلبيده ، و هريك از ايشان بر آوردن تشبيه بديع و افزودن نكته‌اى بر تشبيه ديگران ، تكيه كرده تا جايى كه يكى از عرب آن را به ناخن چيده شده تشبيه نموده و گفته است : [ از بحر متقارب ]
568 كانّ ابن مزنتها جانحا * قسيط لدى الأفق من خنصر
« 107 » و شاعر ديگرى در معناى همان تشبيه افزوده و گفته است : [ از بحر طويل ]
569 و لا قمر الّا صغير كانّه * قلامة أظفور الفتاة المخضّب
و شاعر عباسيان ( بنى عباس ) ابن المعتزّ ، در مضمون اين تشبيه شعرى گفته ، و نكته اضافيى را خاطرنشان كرده است : [ از بحر بسيط ]
( 106 ) - سورة يس ( 36 ) آيهء 39 . ( 107 ) - در التشبيهات ، ص 13 آمده است كه : « ثعلب براى ما قرائت كرد . . . و آن بيت از عمرو بن قميئه مىباشد . ( ديوان او ، ص 264 و ديوان المعانى ، ج 1 ، ص 339 ملاحظه شود )