الجمان في تشبيهات القرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٣٨

[ تشبيه در سورهء نحل ]

گفته مىشود : « الحبل منتكث » و آن ( از هم باز كردن طناب ) براى شكستن پيمان و جز آن استعاره آورده مىشود . محمّد بن على العشارى ، از قول احمد بن دوست ، از قول اسماعيل الصفّار ، از قول احمد بن سعيد الدمشقى براى ما بيان كرد كه او ( احمد بن سعيد ) گفت : « امير ابو العباس عبد اللّه بن المعتزّ ، از شعر خودش براى ما خواند : [ از بحر طويل ]

298 و إنّ الجديدين الّذين تضمّنا * فنائى بأحداث علىّ سراع

« 11 »

299 هما أنهضانى قبل إذ أنا ناشئ * و قد سارعانى بعد أىّ سراع

« 12 »

300 كناقضة أمرارها حين أحكمت * قوى الحبل خرقاء اليدين صناع

301 و تصدقك الأنباء إن كنت سائلا * و حسبك ممّا لا ترى بسماع

( بيان ) گفتار خداى - تعالى - : « تَتَّخِذُونَ أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ أَنْ تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبى مِنْ أُمَّةٍ » .

« دخل » : چيزى است كه بر وجه نادرستى در چيزى داخل شود ، و گفته شده :

« ( دخل ) غشّ و مكر است » .

بيان گفتار خدا : « هى أربى » يعنى آن امّت عددشان بيشتر است : ( پس به سبب اين كه امّتى عددشان بيشتر است ) براى جست و جوى عزّت به وجود ايشان ( همانند آن زنى نباشيد كه . . . ) و أربى وزن افعل التفضيل از « الرّبا » ( فزونى ) است .

شاعر گفته است : [ از بحر طويل ]

302 و أسمر خطّى كانّ كعوبه * نوى القسب قد أربى ذراعا على عشر

« 13 » ( بيان ) گفتار خداى - تعالى - : « إِنَّما يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ » :

( 11 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان ، ص 50 « قيادى باحداث » نقل شده است . ( 12 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان « هما انفعانى » ضبط شده است . ( 13 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان حاتم ، ص 46 ، و لسان العرب ريشه ( قسب ) : و أسمر خطّيا كانّ كعوبه * نوى القسب قد أرمى ذراعا على العشر ضبط شده است .