بخشى از تفسيرى كهن ( فارسى ) — الصفحة ٤١
1 بخشى از تفسيرى كهن
آيهء 178 يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ فِي الْقَتْلى . يا گرويدگان ، فريضه كرد خداى فر شما قصاص فر آن كسى كه بكشد از شما كسى را به عمدا . الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثى بِالْأُنْثى . آزاد بدل آزاد ، و بنده بدل بنده ، و زن بدل زن .
ابن عبّاس گفت : اين آيت به سبب دو بنگاه آمدست از بنگاههاى « 1 » عرب . يك گروه را فر يك گروه فضل بود ، ازين گروه كه كهتر بودند ، بكشتى مر زنى را از آنها كه مهتران بودند ؛ ايشان مردى را بدل آن قصاص كردندى ؛ و اگر بنده‌اى را كشته بودندى ، آزادى را بدل او قصاص كردندى . چو مسلمانى بپذرفتند و مسلمان شدند ، آن قصّه را به پيغامبر فرداشتند و خواستند كه هم فران حكم بروند . اين آيت بيامد .
پس گفت : فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ . و هران كسى از كشندگان كه فرويله كردند اولياى كشته چيزى از حق بدادرش ، اى عفو كردند او را از قصاص ، و به ديت صلح كردند يا كمتر از ديت . فَاتِّباعٌ بِالْمَعْرُوفِ . واجب بود فر اولياى كشته كه طلب كنند مر ديت را به علم به سه‌ساله ، هرسالى سيكى سه هزار درم و سيصد درم و سى و سه درم و دو دانگ . وَ أَداءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسانٍ . و فران كازو طلب كنند ديت گزاردن آنچه واجب نبود فرو به ميراث خواران كشته به نيكوى فىتقاضا . ذلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ رَحْمَةٌ . [ 52 ] آنچه ياد كرد خداى از قصاص و از صلح‌كردن به ديت و عفو كردن آسانى بود از خداى فر شما ، و بخشايشى كه ببخشودتان به دو .
و كلبى گويد : فر اهل توريت قصاص بود و ديت نبود ، و فر اهل انجيل عفو بود و قصاص نبود و ديت بود ، و مر اين امّت را مباح كرد خداى عزّ و جلّ ، خواهند قصاص كنند و خواهند صلح كنند به ديت يا به كمتر از ديت و خواهند عفو كنند .
فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِكَ فَلَهُ عَذابٌ أَلِيمٌ . و هركه ستم كند و ز حد بگذرد از خويشان كشته فر كشنده مرو را بكشد سپس از انكه مرورا عفو كرده باشد و به ديت بسنديده باشد ، مرورا [ است ] عذاب دردناك اندران جهان .
آيهء 179 وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ . و مر شما را كه مومنان‌ايد اندر قصاص كه
( 1 ) . متن : بنگاها .