بخشى از تفسيرى كهن ( فارسى ) — الصفحة ١٩

1 بخشى از تفسيرى كهن

كيست ستمگارتر و گردن برده‌تر و به خداى كافرتر از ان كسها [ 20 ] كه فاز داشتند مومنان را از يادكردن خداى به يگانگى اندر مزكت بيت المقدس ، و جهد كردند اندر ويران‌كردن او . أُولئِكَ ما كانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلَّا خائِفِينَ . آن كسها كاين صفت ايشان است از ترسا [ آ ] ن نبود مر ايشان را كه اندر مزكت بيت المقدس شوند سپس نبوّت محمّد عليه السّلم مگر به پنهان از بيم كشتن ، پس مكافات ايشان ياد كرد اندرين جهان و آن جهان فر فعل بدشان . گفت : لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ . مر ايشان را اندرين جهان‌خوارى و رسوائى .

كلبى گفت : خوارىشان اندر اين جهان آن بود كه گشاده شود اندر مسلمانى سه شارستان بزرگ از شارستانهاى ايشان ، قسطنطينه و روميه و عموريه ، و بكشند مبارزان ايشان را . وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ . و مر ايشان را [ است ] اندران جهان عذاب بزرگ‌تر از عذاب اين جهان ، آتش جاودانه .

آيهء 115 وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ . كلبى و مقاتل گفتند : مردانى از ياران پيغامبر عليه السّلم به سفر بودند ، بدان وقت كه نماز سوى بيت المقدس كردندى . و روزى ابرناك بود و ميغ گرفته بود ؛ و وقت نماز فراز آمد . تحرّى كردند قبله را . بهر [ ى ] سوى مشرق نماز كردند ، و بهرى سوى مغرب .

چو آفتاب پيدا آمد ، بدانستند كه نماز نه سوى قبله كردند . به مدينه آمدند و پيغامبر را بياگاهانيدند . اين آيت فرود آمد . وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ . گفت مر خداى راست جايگاه آفتاب فرآمدن و آفتاب فروشدن . از شرق تا غرب همه خداى راست ، از هر سوى كه روى گردانيد اندر نماز ، خداى آنجاست .

مجاهد گفت و ضحّاك : آن قبلهء خداى است ، اى آن نماز شما رواست ، سپس از ان كه تحرّى كرده باشيد . إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ . [ 21 ] خداى عزّ و جلّ فراخ كرد فر مومنان اندر كار قبله ، و تنگ نگرفت فرايشان . و داناست به نيّتهاى دلهاشان .

آيهء 116 وَ قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً سُبْحانَهُ . مقاتل گفت : به شأن ترسا [ آ ] ن نجران آمد ، به مدينه آمده بودند و گفتند : عيسى پسر خداست ، لعنهم اللّه . خداى عزّ و جلّ حكايت كرد اندر قرآن دروغهاى ايشان ، و رد كرد فرايشان ، و خود را بستود و گفت :