بخشى از تفسيرى كهن ( فارسى ) — الصفحة ٦٣
1 بخشى از تفسيرى كهن
بن عبد اللّه بود ، و به مكه شد و خبر داد مكيان را . و مكيان ملامت كردند پيغامبر را و ياران را ؛ گفتند : محمّد غدر كرد اندر ماه حرم ما را بكشت و خواسته‌ى ما ببرد .
آن كسهايى كه مسلمان بودند پنهان به مكه نامه كردند سوى عبد اللّه بن جحش . ايشان نپرسيدند پيغامبر را تا چه گويد . و پيغامبر عليه السّلم آن غنيمت را فاز داشته بود و ياران را ملامت كرده بود كه چرا كارزار كرديد اندر ماه حرم . و چشم همىداشت [ 80 ] تا چه فرمان آيد از خداى عزّ و جلّ . اين آيت بيامد : يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ . گفت : ترا همىپرسند يا محمّد يارانت از كارزاركردن اندر ماه حرم روا هست يا نى ؟ قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ . بگوى مر ايشان را كه كارزار اندر ماه حرم بزه‌اى بزرگ است . وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ كُفْرٌ بِهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ إِخْراجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ . و فازداشت كافران مر مومنان را اندر دين خداى عزّ و جلّ و ز طواف كردن به خانه‌ى كعبه ، و كافر شدن به خداى ، و بيرون‌كردن اهل خانه از خانه‌ى خداى ، يعنى بيرون‌كردن ياران از مكه ، بزه‌ى آن بزرگ‌تر نزد خداى عزّ و جلّ از كشتن پسر حضرمى اندر ماه حرم . وَ الْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ . و آن كفر كايشان اندرواند نزد خداى بزرگ‌تر از كشتن شما مر كافران را اندر ماه حرم . پس بياگاهانيد كه مراد دل كافران چيست . گفت : وَ لا يَزالُونَ يُقاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطاعُوا . و هميشه همى كارزار كنند فا شما كافران مكه ، تا شما را مگر مرتد كنند از مسلمانى ار بتوانند . وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَ هُوَ كافِرٌ . و هركه از شما بگردد از مسلمانى از پس مقر آمدن به يگانگى خداى عزّ و جلّ ، و بميرد فر كفر . فَأُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ . ايشانند آن‌كسها كه ناچيز شود ثواب گروش ايشان اندرين جهان و اندران جهان . وَ أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ . و ايشان‌اند اهل دوژخ [ 81 ] اندرو جاودان .
ابن عبّاس گفت : چون قرآن فرود آمد به رخصت مر ايشان را به كارزار كافران اندر ماه حرم ، پيغامبر عليه السّلم اين غنيمت را بپذرفت . و اين نخستين غنيمتى بود ، و نخستين پنجيكى بود ، و نخستين كشتنى بود از كافران ، و نخستين اسيريى بود كه بگرفتند مسلمانان از كافران . آن هنگام فر پاى ايستادند پيش پيغامبر