اصول و مبانى نظرى طب سنتى ( گزيده اى از كتاب نخستين ذخيره خوارزمشاهى ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٦
1 - مزاج گرم و مزاج سرد
« بطئى الهضم » يعنى ديرهضم مىشود .
12 - علم الغدد جلد 1 صفحهء 154 :
« عنن در مردان ديده مىشود »
در كامل الصناعه : « قليل الجماع »
13 - علم الغدد جلد 1 صفحهء 153 :
« قلب آرام و نبض آهسته مىزند »
در كامل الصناعه : « و نبضه بطيئا » يعنى نبض آهسته مىزند .
اين علامت‌ها كه جزئيات آن بتفصيل در كتب امروزه درج شده است ، مربوط به بىكفايتى - هاى شديد غدهء تيروئيد مىباشد كه بيمارى ميكسدم را بوجود مىآورد ، و تشخيص آن فوق‌العاده آسان است .
در كتاب « علم الغدد » جلد 1 صفحهء 165 مىنويسد :
« ميكسدم كامل و معمولى بالغان را با يك نظر مىتوان شناخت . علائم مشخص كه ياد شد پزشك را از خطا بازميدارد ؛ اما در اشكال ناجور ( آتىپيك ) و ناقص بايد بين عوارض مشابه افتراق و تميز داد . »
ولى متأسفانه اشكال ناقص و ناجور و بىكفايتىهاى خفيف تيروئيد به اين سادگى و سهولت تشخيص داده نمىشود ، و حتى پزشكان مجرب نيز گاهى از تشخيص آنها عاجزند ، چنان كه
Sezary
در كتاب « بيماريهاى غدد مترشح داخلى » صفحهء 216 صريحا به اين معنى اشاره كرده و مىنويسد :
« تشخيص بيمارى هميشه آسان نيست »
« Le diagnostic n'en est pas toujeurs facile »
در مورد گواتر اگزوفتالميك يا بيمارى بازدو كه در اثر شدت عمل غدهء تيروئيد بروز مىكند نيز همين مسئله صادق است ، و باز در كتاب « علم الغدد » راجع به تشخيص آن چنين مىخوانيم :
« در اشكال جور و كامل ، تشخيص بيمارى بسيار آسانست ، و با يك نظر مىتوان آن را بازشناخت ؛ اما در اشكال ناجور و يا ناقص مخصوصا در مواقعى كه يك يا دو علامت بيشتر موجود نيست ، بدشوارى روبارو مىشويم » .
ولى بايد دانست كه در اجتماعات بشرى ، تعداد ميكسدم و بيمارى بازدو نسبتا كم بوده ، و بالعكس تعداد بىكفايتىهاى خفيف يا هيپرتيروئيدهاى خفيف بىاندازه زياد است ، چنان كه مثلا در يك شهر دويست هزار جمعيتى ، در برابر ده‌ها مورد ميكسدم ، مسلما ده‌ها هزار نفر مبتلا به بىكفايتىهاى خفيف تيروئيد وجود دارد كه معمولا تشخيص داده نشده و بنوشتهء
Sezary
به حساب بيماريهاى ديگر گذاشته مىشود ؛ اما در اين مسئله نبايد پزشكان را مقصر دانست ، بلكه اين طب جديد است كه از لحاظ عدم پيشرفت كافى در مباحث مربوط به بيماريهاى غدد مترشح داخلى نقطهء ضعف از خود نشان داده ، و معلومات كافى بدست پزشكان براى تشخيص صحيح اين بىكفايتىهاى خفيف نمىدهد .
هنوز علم الغدد بدورهء رشد خود نرسيده و دوران كودكى خود را طى مىكند . كيست كه امروزه تشخيص دهد كه علت بروز يك رماتيسم مزمن كه متناوبا بيمار را آزار مىدهد منحصرا بى كفايتى خفيف تيروئيد مىباشد . مدت 80 سال است كه اطبا در هر بيمارى بسراغ ميكروبها و