الحقائق في محاسن الأخلاق ( فارسى ) — الصفحة ٥٧

فصل [ فرق ميان جدال احسن و غير آن ]

و امّا جدال به طريقهء بهتر آن است كه خداى عزّ و جلّ امر كرده به آن پيغمبر خود را كه جدل كند به آن طريقه با كسى كه منكر شده برانگيختن مردگان « 1 » را بعد از مرگ و زنده ساختن خداى تعالى ايشان را چنانچه در قرآن حكايت قول كافر « 2 » را نموده « 3 » ، فرموده‌اند : « وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ » « 4 » يعنى مرد كافر از براى ما مثل عجيبى « 5 » زده و آفريدنِ ما آن را اوّلًا فراموش كرده و « 6 » گفته است : كيست كه قادر باشد بر زنده كردن استخوانها در حالتى كه كهنه شده و از هم پاشيده باشد ؟ ! پس در ردّ بر آن كافر فرمود : « قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ * الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً » « 7 » تا آخر سوره . و مراد خداى عزّ و جلّ آن است كه مجادله كند حضرت پيغمبر با كسى كه آن سخن را مىگفت . پس فرمودند كه : بگو - اى محمّد - زنده مىكند آن استخوانها را كسى كه اوّل مرتبه آنها را آفريده ، آيا كسى كه آفريده باشد چيزى را كه نبوده عاجز خواهد بود از اعاده كردن آن « 8 » بعد از آنى « 9 » كه كهنه شده باشد ؟ بلكه در نزد شما انشا نمودن چيزى كه نبوده دشوارتر مىنمايد از اعادهء چيزى كه بوده باشد . پس فرمودند كه : زنده خواهد كرد استخوانها را كسى كه پيدا كرده است از براى شما از درخت سبز آتش را ، پس از آن آتش چيزها را مىافروزيد .

مراد آن است كه « 10 » هرگاه خداى تعالى آتش گرم پنهانى « 11 » را

[ m . b 12 ]

از درخت سبز تَر « 12 » بيرون آورده « 13 » ، پس به شما شناسانده كه بر اعادهء چيزى كه كهنه شده باشد قادرتر خواهد بود .

( 1 ) . مردگان / s a مشركان . ( 2 ) . كافر / s a كافران . ( 3 ) . a s - نموده . ( 4 ) . يس : 78 . ( 5 ) . عجيبى / s عجبى . ( 6 ) . و / a كه . ( 7 ) . يس : 79 و 80 . ( 8 ) . s - آن . ( 9 ) . آنى / s a آن . ( 10 ) . m - كه . ( 11 ) . پنهانى / s پنهان . ( 12 ) . a - تَر . ( 13 ) . آورده / s a آورد .