الحقائق في محاسن الأخلاق ( فارسى ) — الصفحة ٤٨٨
فصل [ تفهّم ]
تواند . و اگر بيامرزى ايشان را تو غالبى بر همه چيز و كارهاى تو به حكمت است « 1 » .
فصل [ تفهّم ]
فصل [ تفهّم ]
و از جملهء امور باطنى تفهّم است . و آن عبارت است از آنكه از هر آيه ظاهر گرداند آنچه مناسب آن « 2 » آيه است از براى آنكه قرآن مشتمل است بر ذكر صفات « 3 » خدا و ذكر افعال او و ذكر احوال پيغمبران و ذكر احوال جمعى كه تكذيب پيغمبران نموده‌اند و « 4 » چون هلاك شده‌اند و ذكر امرها و نهىها و ذكر بهشت و دوزخ .
امّا ذكر صفات خدا مثل آيهء :
[ m . a 114 ]
« لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ » « 5 » يعنى چيزى مثل او نيست و آن شنوا و بيناست . و آيهء : « الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ » « 6 » يعنى خداى عزّ و جلّ پادشاه منزّه از علاقه‌ها و سالم از نقصها و امان‌دهنده و مطّلع بر همه چيز و همه كس و غالب و جبركنندهء نقصها و بزرگوار است .
و بايد كه تأمّل در اين صفتها و اسمها بكند تا اسرار آنها ظاهر شود . و در تحت اين‌ها معناهاى بسيار پنهان است و ظاهر نمىشود مگر از براى كسانى كه توفيق يافته‌اند .
و حضرت أمير المؤمنين سلام اللَّه عليه اشاره به اين نموده‌اند در اينكه فرموده‌اند « 7 » :
حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله آنچه را از « 8 » مردم مخفى مىداشتند به من در پنهانى مىگفتند ، ليكن خداى عزّ و جلّ به بعضى از بندگان نصيبى در فهميدن قرآن داده كه ميسّر « 9 » باشد او را فهميدن بعضى از آنچه من به « 10 » بركت آن حضرت فهميده‌ام . و بايد كه هر بنده‌اى حريص باشد بر طلب اين فهميدن .
( 1 ) . رياض السالكين 5 : 400 . ( 2 ) . آن / s a اين . ( 3 ) . صفات / a خطاب . ( 4 ) . a - و . ( 5 ) . شورى : 11 . ( 6 ) . حشر : 23 . ( 7 ) . فرموده‌اند / s a فرمودند . ( 8 ) . m - از . ( 9 ) . ميسّر / s a بيشتر . ( 10 ) . s - به .