الحقائق في محاسن الأخلاق ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٣
فصل [ ركوع ]
كند به ياد او بياور « 1 » كه خدا بر تو مطّلع است و قبيح است كه با غفلت با او مناجات كنى چرا كه اين بىپروايى است نسبت به خدا ، شايد كه عود نمايد به التفات به « 2 » خدا .
و خشوع را بر دل لازم گردان ؛ زيرا كه خلاصى از التفات به حسب ظاهر و باطن ثمرهء خشوع است و هرگاه باطن خشوع كند ظاهر خشوع خواهد نمود .
حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله نماز گزارنده‌اى را ديد كه با ريش خود بازى مىكرد ، پس فرمودند : اگر دل اين خشوع مىداشت اعضاى او نيز خشوع مىنمود « 3 » . از براى آنكه رعيّت به حكم راعى مىباشد . و از براى اين است كه در دعا وارد شده كه : خداوندا ! اصلاح كن رعيّت و راعى را .
و دل راعى است و اعضا رعيّت و تمامى اين‌ها از مقتضيات طبع است هرگاه در برابر پادشاه عظيم‌الشَّأنى از پادشاهان دنيا باشد . و چون اين اقتضا را « 4 » در برابر پادشاهِ « 5 » پادشاهان نكند « 6 » هرگاه اين را دانسته باشد كه خدا پادشاهِ پادشاهان است ! و هركه در برابر غير خدا آرميده و باخشوع باشد و در برابر خدا در حركت و اضطراب باشد از آن راه است كه معرفت آن قاصر است از دانستن بزرگى خدا و از مطّلع بودن او بر باطن .
و تأمّل كن در آيهء : « الَّذِي يَراكَ حِينَ تَقُومُ * وَ تَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ » « 7 » يعنى مىبيند خداى عزّ و جلّ تو را در هنگامى كه به عبادت مىايستى . و مىبيند تغيير حالات تو را در ميان نمازگزارندگان .
فصل [ ركوع ]
فصل [ ركوع ]
و سزاوار آن است كه در وقت ركوع تجديد ذكر بزرگوارى خدا را بنمايى و دستها
( 1 ) . بياور / a بيارد . ( 2 ) . m - به . ( 3 ) . عوالي اللئالي 2 : 23 ح 51 . ( 4 ) . a + و ! ( 5 ) . a - پادشاه . ( 6 ) . نكند / a بكند ! ( 7 ) . شعراء : 218 و 219 .