افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٣
1 . پشتو
زبانهاى ايرانى
زبانهاى ايرانى
( 1 - 11 ) .
1 . پشتو
1 . پشتو
* . از زبانهاى ايرانى شرقى ، و شايد گويشى از سكايى است كه در بخش شمالى حوزهء شرقى ايران پديد آمده و مقدار زيادى از واژه‌هاى زبانهاى هند و آريايى را وام گرفته است .
در اين مناطق افغانستان به آن تكلم مىشود : مشرقى ، كابلستان ، وردك ، لوگر ، پكتيا ، غزنه ، جنوب از كته‌واز تا فراه ( در اين منطقه زبان اكثريت به شمار مىرود ) ، منطقهء هرات ، و تركستان افغانستان ، يعنى باكتريا ( اينجا هم در صد سال اخير ورود عوامل جديدى موجب افزايش مستمر تكلم به زبان پشتو شده است ) . پشتوزبانان زبان خود را پشتو و فارسىزبانان آن را افغانى يا اوغانى مىنامند ( - جدول 2 ) .
پشتو كه زبان مشترك مشرق و جنوب است به سبب مشخصات آوايى پيچيده‌تر و كهنه‌تر از رقيب خود فارسى متمايز است . مثلا تمايز مذكر و مؤنث را در تمام صورتهاى اسمى ، همراه با صرف دو و گاهى سه حالت حفظ كرده است .
صرف صفت
xo ? z ?
( شيرين ) :
مذكر / مؤنث
مفرد / حالت فاعلى /
xwaz ? a / xo ? z ?
حالت غيرفاعلى /
xwaz ? e ? / xwa ? z ? ? ? ?
جمع / حالت فاعلى /
xwa ? z ? ? ? ? / xwa ? z ? ? ? ?
حالت غيرفاعلى /
xwa ? z ? o ? / xwaz ? o ?
بدين ترتيب ، در جايى كه فارسى فقط يك حالت دارد ( « خوش » ) ، پشتو شش حالت دارد .