افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥

زمين‌شناسى

داخل آسيا مىوزد ؛ ج ) چرخه‌هاى « 1 » زمستانى كه در حوضهء مديترانه نشأت مىگيرند . در ماه‌هاى تابستان ، اختلافات فاحش در فشار و دما ميان دشتهاى شمالى و كويرهاى كم‌ارتفاع جنوبى ، در غرب كشور باعث « باد 120 روزهء » گرم و غبارآلود فصلى مىشود ( دوپرى 1973 ، ص 28 ) .

بادهاى فروروى « 2 » شمال‌غربى گرد و غبار بسيار در تابستان در كابل به راه مىاندازد ( فيشر 1968 ، ص 74 ) .

بارندگى . افغانستان كشورى بيشتر خشك و باير است با حداقل بارندگى در حدود صفر تا 5 سانتيمتر در گودال سيستان ، 5 - 10 سانتيمتر در دالان واخان ، و كمينه‌هاى فرعى « 3 » 10 - 20 سانتيمترى در حوضهء جلال‌آباد و دشتهاى تركستان در منتها اليه شمال كشور . در جاهاى ديگر ، ميزان بارندگى به نسبت افزايش ارتفاع بيشتر مىشود و در ارتفاعات مركزى ، كوههاى شمال و جنوب جلال‌آباد ( كه جريان محدود بادهاى موسمى از اقيانوس هند به آن مىرسد ) ، و منتها اليه شمال بدخشان به حداكثرهايى بيش از 40 سانتيمتر بالغ مىشود ( سحاب 1974 ، ص 20 ) .

بارندگى بسيار متغير تابستانى در همه جا ، جز در نواحى طوفانهاى موسمى ، كوهستانى « 4 » جنوب‌شرقى ، همرفتى « 5 » است . بارش زمستانى در سراسر كشور بيشتر چرخه‌اى « 6 » و در ضمن بسيار متغير است . كولاك برف غالبا در ارتفاعات روى مىدهد .

اقليم ( آب و هوا ) . جديدا نقشهء آب و هواى افغانستان طبق سيستم

( 1 ) . cyclones ( 2 ) . katabatic ( 3 ) . subsidiary minima ( 4 ) . orographic ( 5 ) . convectional ( 6 ) . cyclonic