افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣٦
د . ريخت‌شناسى
مشابه در زمان گذشته نيز وجود دارد ( - مورگنستيرنه / 3 ، ص 106 ) .
54 ) ستاك زمان گذشته بسيارى از فعلها ، همانند ديگر زبانهاى ايرانى ، از ريشه و وجه وصفى مجهول باستانى -
- ta
تشكيل مىشود ؛ مثلا
'a ? xl - : a ? xist
« گرفتن » ؛
ayund - ayust
« پوشيدن » ؛
w ' ? ? ? l : wi ? s ? t
« انداختن » ؛
k'as : kat
« نگريستن » ؛
boz - : bot
« هدايت كردن ؛ پيش افتادن » ؛
x'ez ? : xot
« خاستن » ؛
nywag ? - : nyut
« گوش‌دادن »
mr ? - : m ( ? ? ? ) r ?
« مردن » ؛
yw'ar ? - : yox ? t
« خواستن » ؛
skan ? - skax ? t
« شكستن » ؛
k'a ? g ? : kx ?
« كشيدن » ؛
'ow - : od
« بافتن » ؛
swaj - : sw
« سوختن » ؛
w'az ? n - waz ( l )
« كشتن » .
suppletive
اجزاى كمكى براى گذشته عبارت‌اند از مثلا
w'i ? n : li ? d
« ديدن » ؛
r'a ? s ? - : ? ? ? ayl
« آمدن » . 55 ) در بسيارى از فعلها ( مثلا
tar ? ' ? ? ? l
« بسته » ) به عنصر
- ? ? ? l
برمىخوريم ( احتمالا
( * - ita ›
كه مىتوان آن را نيز به ستاكهاى گذشته‌اى افزود كه گذشته بودن آنها از طريق وسايل ديگرى نيز مشخص شده است . ستاكهاى گذشته با
- ed -
( - « - يد » در فارسى ) رايج است و منحصرا منتج از ستاكهاى زمان حال با
- eg ? -
نيستند .
56 ) پىبندهاى شخصى اول و دوم‌شخص مفرد و جمع با زمان حال يكسان‌اند . صيغه مشترك دوم‌شخص مفرد مؤنث
- ' ? ? ? la
و دوم‌شخص جمع
- ' ? ? ? le
است ؛ سوم‌شخص مذكر جمع به صورت
- ' ? ? ? l
( با تفاوتهايى ) نيز مشاهده مىشود . سوم‌شخص مفرد مذكر مىتواند با
tar ? ' ? ? ? ) a › o , a ?
« بسته » ،
xot
« برخاست » ) صورت كوتاهترى داشته باشد ، ولى افزودن
l
نيز معمول است .
57 ) ماضى نقلى و بعيد ، مانند فارسى و جز آن ، مبتنى بر وجه وصفى