افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣٥
د . ريخت‌شناسى
در فارس ؛
NTS
« 1 » 19 ، ص 129 ) . توزيع تكيه بر ستاك يا پسوند ( مثلا
w'i ? n ? ? ? m
« مىبينم » ، ولى
lar ' ? ? ? m
« دارم » ) مستلزم تحقيقى است كه بايد در فرصت ديگرى صورت گيرد . سوم‌شخص مفرد و جمع فقط در افعال كمكى از هم متمايز مىشوند :
y ? ? ? m
« منم » ،
ye
« تويى » ،
yu ?
« ماييم » ،
y ? ? ? y ( yo , yast )
« شماييد » ،
day
او [ مرد ] است » ،
da
« او [ زن ] است » ،
di ?
« آنهايند » ( با
d -
ى در اصل ضميرى ) ؛ نيز
s ? ta
« آن وجود دارد » . صورتهاى كهنه عبارت‌اند از دوم‌شخص جمع
( * kr ? na - › ) ka ? n ? ? ? y
؛ سوم‌شخص جمع :
( * kr ? nantai ) ka ? nde
. فعل امر در دوم‌شخص مفرد :
- a
دوم‌شخص جمع :
- ? ? ? y
. صيغهء التزامى سوم‌شخص جمع
wi ?
و شرطى / اختيارى سوم شخص جمع
wa ? y -
نيز وجود دارد كه به ماضى مطلق نيز منتقل مىشود
ka haya ? ? ? atl - ay
« اگر او [ مرد ] آمده بود » . 52 ) جزء
w ? ? ?
حاكى از وجه التزامى است و آن را مىتوان با
ba
، نشانه فعل آينده ، تركيب كرد ( با ستاك گذشتهء وجه استمرارى ) . 53 ) گذشته از
war , dar , ra ?
، بسيارى از افعال حاوى پيشوندهاى واژگانى قابل جدا كردن هستند ( مثلا
kx ? e , j ? a ? r -
،
( pore , pre - , pra ? , n ? ? ? na -
. پيشوندها را با اداتى كه در تركيب اضافه مىشود مىتوان جدا كرد . مثلا
pre - ba - ye - n ? ? ? - kaw ? ? ? m
« من آن را نخواهم بريد » ،
pre - ba - de - g ? d ? ? ? m
« شما را ترك خواهم كرد » . اين اصل را مىتوان در پيشوند اصلى
a ? -
نيز
ra ? - w - a ? - b ( a ) - e - xl ? ? ? m
« آن را با خود خواهم برد » ) ، و حتى فعلهايى كه در آنها
a ? -
به ريشهء فعل تعلق دارد ، اعمال كرد ، مثلا از
- wr ? a
« شنيدن » ،
w - a ? - ba - e - rw ? ? ? m
« آن را خواهم شنيد » . ساختارهاى
( 1 ) . NTS - Norsk Tidsskrift for sprogvidenkap .