افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٩
د . ريخت‌شناسى
ولى به‌هرحال به هيچ وجه نمىتوان با نظريهء كورى لوويچ « 1 » ( ص 102 ) موافقت كرد كه همهء مؤنثها در
- 'a
از
- 'iya ?
گرفته شده‌اند . 34 ) در تك هجاييهاى كوتاه شده به
- a ?
برمىخوريم . به اين ترتيب
ywa ?
« گاو » ، وزيرى
- o
؛
xwa ?
« جانب » ، وزيرى
- o
؛
mla ?
« كمر » ( - وزيرى ) ، بنگش
maly'a
؛
pla ?
« سفر » - وزيرى ( احتمالا
( * pa ? ? ? ? ya ?
؛
yla ?
« دزدى » - وزيرى ( احتمالا
( * gadya ? ›
. ولى در ضمن به اين موارد توجه كنيد :
yta
( مؤنث
( yal
« دزد » ،
spa
« شب » ،
swa
« سم » ،
x ? na
« بندران » . توضيح روابط ميان چنين دو هجاييها در
- wa ?
با آنهايى كه در
- 'o
هستند و از
- a / uwa ?
مذكور در فوق مشتق شده‌اند مشكل است . 35 ) گروه محدود و غيرسازنده‌اى از مؤنثها كه به حرف صامت ختم مىشوند به
* - ( c ? ) i ?
برمىگردند . به اين ترتيب
b ? ? ? ? n
« هوو »
wles ? t
« وجب » ،
g ? manj
« شانه [ براى مو ] »
xaj - a , ( * f ? san - c ? i ? › )
« زن »
( * stri ? - c ? i ? ›
. و ، در برخى از گويشها
lya ? r - a
« جاده » .
t ? ? ? s ? tya ?
« خالى بودن »
* - tati - ›
حرف
t
چنان كه گويى آغازين است حفظ شده است ، - خنثى
tus ? s ? a ? ta ? ta ?
و اوستايى
yawe ? - ca - ta ? ite
.
36 ) هيچ يك از زبانهاى ايرانى ميانه يا جديد از چنين تنوعى در ادات جمع برخوردار نيست . در اينجا فقط گزيده‌اى از آنچه از لحاظ تاريخى بسيار مهم است عرضه مىشود . 37 ) مذكر - 1 -
- ( y / g ) a ? n
( بيشتر در جانداران ) :
ux ? 'a ? n
« شتران » ،
mulla ? y'a ? n
« ملّايان » . 2 -
la ? s'u ? na : ' - u ? na
« دستها » ،
zr ? 'u ? na
« دلها » ، ولى در ضمن
as'una
( و
( as'a ? n
« اسبها » ،
plar'u ? na
« پدران » . 3 -
s ? pan ' ? ? ? : - ' ? ? ? -
« چوپانان »
xr ? ? ? , ( s ? p ? ? ? , s ? pu ? n )
« خران »
( 1 ) . Kury Lowicz