افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٨
د . ريخت‌شناسى
[ مرد / زن ] مرده است » . اسمهاى خنثاى ايرانى به مذكر
pal )
« صداى پا ، اثر » ،
nu ? m
« نام » ) يا به مؤنث
l'u ? ma )
« دام ، تله » ، ولى در ضمن
lam ' ? ? ? n
« لبه ، حاشيه » ( جمع خنثى
( * da ? mani
منتقل شده‌اند . 31 ) بسيارى از اسمهاى مذكر به
- a -
به صامتهاى پشتو ختم مىشوند
kor )
« خانه » ، « خانواده »
( ka ? ra ›
؛ ولى
yar
« كوه »
* gari - ›
( - خنثى
( ggara
. با ريشه‌هاى باستانى در
- u
به انحاى مختلف رفتار شده ، مثلا
ps ? ? ? ?
« بزها و گوسفندها »
collective plural ›
اسم جمع
* pasuwoh
؛
os'ay
« غزال »
* a ? su - tka - ›
؛
ox ? a
مؤنث « اشك »
asruta ? ›
. ريشه‌هايى كه به
- n -
باشد را مىتوان دنبال كرد ، مثلا در
melm ' ? ? ? ?
، جمع
- a ? n'd
« ميهمان » . ريشه‌هايى كه به
- r -
و حاكى از خويشاوندى باشند يا به حالت مفعولى
accusative
زبانهاى ايرانى
pla ? r )
« پدر » و يا به حالت غيرفاعلى ديگرى
mor )
« مادر » ) مىروند . 32 ) اسمهاى مذكر تكيه‌دار يا بىتكيه
* - aka › - ay
رايج‌اند . به اين ترتيب ،
nwas'ay
« نوهء پسرى »
malg'aray
« رفيق ، همراه » با صورتهاى مؤنث متقارن در
( malg ' ? ? ? res , nwas ' ? ? ? ? y ) * - aki › e , - ? ? ? ? y
.
33 ) غالب اسمهاى مؤنث به
- a
( ندرتا ) ؟ ؟ ؟ ؟ تكيه‌دار يا بىتكيه ختم مىشوند . به اين ترتيب ،
'aspaa
« ماديان » ،
asp'a
« كهير ، آسم » ،
man ? 'a
« اسب » ،
Roban'a
مؤنث « گاوچران » ،
xw / ? ? ? ? / a
« دهان » . به نوعهاى زير توجه كنيد :
wrer'a
« دختر برادر » ،
c ? a ? r ' ? ? ? ?
« چاقو » ، وزيرى و جز آن
gutye ?
« انگشترى »
* angus ? tya ? - ›
( ولى در همهء گويشها
- a
در
g'uta
و جز آن « انگشت » ) ،
y ' ? ? ? we
« خيش » ، وزيرى
y ? ? ? wye ?
. اينها همه به
- ( i ) ya ?
بازمىگردد ، ولى توزيع ميان صورتهاى اصلى به
- ya ?
و
- iya ?
روشن نيست .