افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٧
د . ريخت‌شناسى
nwas'ay
« نوهء پسرى » ( گويشى
nwar , ( nm - lm
« خورشيد » (
nwar
،
lmer , nmar
و جز آن ) ،
g ? m ? ? ? nj
« شانه [ براى مو ] » (
mang ? ? ? z
؛ وزيرى
wz ? ? ? ? nz
) . نيز -
( w ) s ? al
« بيست » ،
( w ) la ? r ?
« رفت » . به تغيير
r - l
به
l - r
نيز توجه كنيد
la ? r )
« جاده » ،
- lara
« به » ،
lwar ? ? ? n
« روناس » ) . 28 ) اين تغييرات صوتى گوناگون در موارد بسيار به گسستن كم‌وبيش كامل رابطهء آوايى ميان واژه‌هاى وابسته به هم انجاميده است . به اين ترتيب
pla ? r
« پدر » :
tr ? ? ?
« عمو » ،
sxar
« پدرزن / شوهر » ،
xwa ? x ? e
« مادر زن / شوهر » ؛ گويش خليل -
ul
، گذشته
wis ? t
« انداختن ، تيراندازى » و جز آن . 29 ) در زمينهء تكوين آوايى بايد توجه داشت كه در گويشهاى شمال‌شرقى ، يعنى آنهايى كه پيش از همه در معرض تأثير هندو آريايى بوده‌اند ، و به‌ويژه در منطقهء پيشاور ، زبان پشتو پنج واج غير هندو آريايى را از طريق تبديل حذف كرده است :
z ‹ j , s ‹ c , g ‹ g ? , x ‹ x ?
، ولى
J ? ‹ z ?
؛ فقط
x
و
z
را حفظ كرده كه آنها هم هردو در زبانهاى هندو آريايى شمال‌شرقى به نوعى پذيرفته شده‌اند .
د . ريخت‌شناسى
د . ريخت‌شناسى
. الف . اسم . جنس . 30 ) حفظ
- a ? › ( - ? ? ? ) - a
پايانى ، مانند ديگر گويشهاى ايرانى ، به حفظ جنس مؤنث جداگانه‌اى كمك كرده است . مقولهء جنس بر تمام صورتهاى اسمى ، از جمله وجه وصفى مجهول و صورتهاى فعلى مبتنى بر آن غلبه دارد ، و به سوم شخص مفرد حاضر فعل معين هم وارد شده است . تنها استثنا ضمير مفرد اشارهء
hay ? a
« او [ مرد ] / او [ زن ] / آن » است . بدين ترتيب ،
de hay' ? ? ? zor ? a ? s mer ? s ? ? ? ? way day / do haye ? zar ? a a ? spa mr ? a s ? ' ? ? ? we da
« اسب / ماديان پير او