افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٨
الف . پراكندگى جغرافيايى
ولى بىترديد واژهء اخير نام اصلى و بومى است . نظريهء رايج قبلى مبنى بر اشتقاق پشتو از نام قبيله‌اى
Pa ? ktues
در تاريخ هرودوت از لحاظ آواشناختى قابل دفاع نيست .
u
و
kt
يونانى هيچكدام امكان ندارد بتوانند صداهاى نام ايرانى قرن پنجم پيش از ميلاد را ارائه كنند . حرف
u
ى
pax ? t'u ? n
( جمع مذكر
( paxta ? n ' ?
« عضوى از قوم پشتون » در آن‌زمان -
- a ( n )
و
xt
احتمالا چيزى از قبيل
* rs ( t )
بوده است . تلفظ « سخت » امروزين
x ? t
به صورت
xt
به گويشهاى شمال‌شرقى محدود است و ، چنان كه از رسم الخط نيز بوضوح پيداست ، منشائى متأخر دارد .
pat ? ha ? n
هندو آريايى على القاعده بايد از -
* pas ? tan
پشتو اقتباس شده باشد .
3 ) چنان كه ماركوارت « 1 » ( ص 177 ؛ - مورگنستيرنه ، بند 40 / ب ) هم پيشنهاد كرده است ، قابل قبولترين اشتقاق ، مشتق شدن
pax ? t'o
از
* parsuwa ?
و
pax ? t'u ? n
از
* parswa ? na
با ريشهء اصلى
* parsu ?
است ؛ -
pars ? u
« يك قبيلهء جنگجوى ( شمال‌غربى ) » در سنسكريت ( پانينى ) .
تدسكو « 2 » ، در نامهاى آن را با
pa ? rsa
( از
vr ? ddhi
از -
( * pa ? rswa
يكى مىداند .
مىدانيم كه برخى نامهاى قبيله‌اى در نواحى دورافتاده چگونه از يكديگر منتشر مىشوند ؛ - مثلا ونتى و ساكسونز « 3 » ( مورگنستيرنه ، 4 ، 5 ) .
4 )
pax ? t'o
نه تنها به زبان پشتو كه به شرف و حيثيت قومى نيز دلالت دارد :
Pax ? tu ? n haya na day c ? i pax ? to wa ? yi , lekin haya c ? i pax ? to lari
« پشتون كسى نيست كه فقط به پشتو تكلم مىكند ، بلكه كسى است كه « پشتو » دارد » . اين عبارت ، به رغم وجود قبيله‌ها و عشيره‌ها و طايفه‌هاى
( 1 ) . Markwart ( 2 ) . Tedesco ( 3 ) . Venti and Saxons