افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ٩٣

4 - 9 . زبانهاى ايرانى پامير

مورگنستيرنه « 1 » ، ( ( واژگان ريشه‌شناختى گروه شغنى ) ويسبادن 1974 ، ص 5 ) ، يدغه ( نوعى از مونجى كه در چترال به آن تكلم مىكنند ) ، و پشتو را نيز اضافه كرد .

گويشهاى ايرانى شمال‌شرقى خصوصيّات منحصر به فردى دارند كه در اينجا به برخى از آنها اشاره مىكنيم . از لحاظ آواشناسى تاريخى ، بستواجهاى واكدار آغازين

g - , d - , b -

عموما به سايواجهاى متناسب

Q ? - , v - ( w - )

( سپس

y - , ( l -

( سپس

( z ?

تغيير كرده‌اند . به اين ترتيب پشتو

, w - y , ( ? ? ? - › ) l -

؛ اشكاشمى و سنگليچى

y - , v -

، جز

d -

؛ شغنى و روشانى

g - / z ? - , d - / ? ? ? - , v -

؛ واخى

y - , ? ? ? - , v -

و در يدغه و مونجى

y - , v -

دارند ، ولى مونجى

d -

دارد و يدغه

l -

( - نمودار 3 ) . گويشهاى ايرانى شمال‌شرقى همخوانهاى مركب

c ( ts )

و

j ( dz )

دارند كه در گويشهاى ايرانى غربى يافت نمىشود . بدين ترتيب ، در برابر -

C ? a ? ? ? wa ? ro ?

« چهار » اوستايى و « چهار » فارسى و « چار » بلوچى ، پشتو

calo ? r

، اشكاشمى و سنگليچى

c ? fu ? r

، شغنى

cav / fo ? r

، روشانى

cavu ? r

، واخى

ci ? b ? ? ? r

دارد ولى اين عدد در مونجى

c ? fu ? r

است . زبان ايرانى شمال‌شرقى نيز از برخى ويژگيهاى دستورى برخوردار است ، از جمله اينكه جملهء اسمى از سمت چپ تكميل مىشود ( به اين ترتيب : / صفت / - / موصوف / ) ، درحالىكه در زبانهاى غربى از سمت راست تكميل مىشود ( به اين ترتيب :

/ موصوف / - / صفت / ) : درى

qa ? l ? in - e ko ? ta ? - ye ma ? ( n )

« قالى اتاق من » * پشتو

zma ? d ? ? ? ko ? te ? ya ? ley

( به همان معنى ) ، سنگليچى

mic ? ta ? t xa ? n

« خانهء

( 1 ) . Morgenstiern