افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ٩٠

2 . فارسى

استمرارى

me ?

يا

i ? mo ?

و در برخى از گويشهاى روستايى

( * mi ? - )

است :

me ? konom

« مىكنم » ؛

me ? kadom

« مىكردم » . 14 ) عبارت فعلى مضارع ملموس به صورت

da ha ? l - e ka ? r kadan astom

« در حال كار كردن هستم » - فارسى ايرانى : دارم كار مىكنم . 15 ) در كاربرد خودمانى ، پسوند

- ak

غالبا به شناسهء فعل اضافه مىشود ( مثلا

raftomak

« رفتم » ) .

در نگاه اول به نظر نمىآيد كه نحو فارسى افغانى ، دست‌كم از لحاظ خطوط اصلى آن ، با فارسى ايرانى تفاوت چندانى داشته باشد . ولى در جزئيات اختلافات فراوانى يافت مىشود . علامت مفعول بىواسطه ( « را » ، در كابلى :

( - ra / - a

در گفتار افغانى امروز كاربرد وسيعترى دارد . كاربردهاى افغانى و ايرانى بويژه در اين امر تفاوت دارند كه در فارسى افغانى به منظور نسبت دادن چيزى از علامت مفعول بىواسطه ( « را » ) استفاده مىشود و حال آنكه در فارسى ايرانى حرف اضافهء « به » به كار مىرود .

كاربردهاى خاص پسوندهاى ضميرى عبارت‌اند از :

goft - em ( - a )

« به من گفت » ( - مرا گفت ) ،

goft - et ( - a )

« به تو گفت » ( - ترا گفت ) ؛

( * me ? - zani ? - es ? - ra ? ) - s ? - a me - zani

« دارى او را مىزنى » ؛

me ? - zana ? ) ( * - e ? s - ra ?

« دارد او را مىزند » . - عنصر فاقد تكيه در جمله‌هايى از اين قبيل

zan - e kod es ? - a sar - es ? e ? te ? ba ? r ne ? s

« زن خودش به او اعتماد ندارد » ( تحت‌اللفظى : زن خودش را به او اعتبار نيست ) ؛

gap - a na - rasidi

« نفهميدى » ( تحت‌اللفظى : گپ [ مطلب ] را نرسيدى ) . نوعى رايج از جملهء مركب در فارسى افغانى با جملهء پيرو زمانى به صورت زير است :

padar - em ke a ? mad ma maktab raftom

« پدرم كه آمد من [ به ] مكتب