انديشه هاى كلامى شيخ مفيد ( فارسى ) — الصفحة ٤١٧
فصل دوازدهم به كار بردن عقل
فصل دوازدهم به كار بردن عقل
فصل دوازدهم به كار بردن عقل
ابن بابويه احاديثى از امام جعفر صادق عليه السّلام روايت مىكند كه در آنها از جدل دربارهء خدا نهى شده « 1 » . و متكلّمان ( اصحاب الكلام ) به هلاك تهديد شده‌اند « 2 » .
هماهنگ با رواياتى كه نقل كرده ، ابن بابويه اختلاف و جدل را تنها به صورت نقل كردن و توضيح دادن كلمات خدا و پيامبر ( ص ) و ائمهء مجاز شمرده است . به گفتهء او : « استدلال كردن با مخالفان به وسيلهء كلمات خدا و امامان ، يا به ميانجيگرى انديشه‌هايى كه از گفته‌هاى ايشان منظور نظر بوده ، بدون محدوديّت براى كسى كه در علم كلام مهارت دارد مجاز است ، ولى براى كسى كه چنين نباشد مجاز نيست بلكه ممنوع و حرام است » « 3 » . حتّى در اينجا نيز ميدان بحث مجاز براى كارشناسان محدود به نقل و توضيح اخبار است . اين است تصوّر ابن بابويه دربارهء نقش شخص متخصّص در علم كلام .
شيخ مفيد در جواب مىگويد كه دو نوع مناظره و جدل وجود دارد كه يكى حقّ و ديگرى باطل است . اوّلى مطلوب است و عملا به توسّط قرآن و عمل امامان به آن سفارش شده است كه نه تنها شخصا با مخالفان در دين به مناظره و جدال مىپرداختند ، بلكه شيوخ اصحاب ايشان « در هر دوره نظر و استدلال را به كار مىبردند و به حق جدال مىكردند
( 1 ) - التوحيد ، ص 61 - 456 ؛ « الهداية » ، ص 3 ؛ « رسالة » ص 74 - 73 ، ف ، 44 - 43 . ( 2 ) - همان كتاب ، ص 74 ، ف 43 . ( 3 ) - همان كتاب ، ص 74 ، ف 43 .