انديشه هاى كلامى شيخ مفيد ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٥

خلاصه

مىشود ، به صورت لفظى تعبير و توضيح نكرده‌اند . شيخ مفيد چنين گفته است :

« من مىگويم كه اين جور و ستم است و با عدل و حكمت خداى تعالى سازگار نيست . حديث مربوط به آن تنها بدين صورت است كه پيامبر ( ص ) بر يك يهودى مرده گذشت كه كسانش بر او مىگريستند . گفت : « آنان بر او مىگريند و او عذاب مىشود » ، و نگفت كه به سبب گريه كردن كسانش معذّب است .

اين مذهب همهء اهل عدل است . اهل قدر و اجبار با آن مخالفند » « 1 » .

عبد الجبّار بر آن است كه معنى اين روايت همان است كه مرده با گريستن كسانش معذّب مىشود . ولى آن را چنين تعبير مىكند كه اين عذاب ديدن در صورتى است كه وصيّت كرده باشد تا بر او نوحه‌سرايى و زارى كنند « 2 » .

از اين بخش معلوم مىشود كه عبد الجبّار ، كه در حقيقت نمايندهء مكتب بصره است ، بيش از شيخ مفيد معتقد به تفسير و تعبير لفظى احاديث مربوط به آخرت و معاد بوده است .

خلاصه

خلاصه

شيخ مفيد مىگويد كه تنها كافران در آتش مخلّدند . چون قسمت اساسى آدمى روح است ، ممكن است به مردگان بدنهايى موقّتى داده شود كه در آن در فاصلهء ميان مرگ و رستاخيز پاداش ببينند يا به كيفر رسند . مؤمنان امامى كه در ادّعاى خود صادق باشند ، ممكن است در برزخ تصفيه و پاك شوند ، يا به حالت مرگ تا روز رستاخيز باقى مانند .

در روز جزا حتّى گناهان كبيره مؤمنان به شفاعت پيغمبر و امامان و اماميانى كه

( 1 ) - اوائل ، ص 104 . ( 2 ) - شرح ، ص 732 .