انديشه هاى كلامى شيخ مفيد ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٨

عذاب قبر

« گفتار در نعمت دادن يا عذاب دادن به اهل قبور : ثواب و عقاب براى ايشان از چه قرار است ، و از چه راه به ايشان مىرسد ، و شكل آن در اين احوال چگونه است .

من مىگويم كه خداى تعالى براى ايشان بدنهايى همچون بدنهايى كه در دنيا دارند مىسازد كه در آن بدنها به مؤمن ايشان نعمت ارزانى مىشود و كفّار و فاسقان عذاب مىبينند - و اين بدنها غير از بدنهاى ايشان در گورها است كه ديده مىشود و به مرور ايّام مىپوسد و از ميان مىرود .

و اين [ نعمت يا رنج ] در جاهايى جز گورها به ايشان مىرسد ، و بنا بر مذهب ما دربارهء نفس ادامه پيدا مىكند . و معنى انسان مكلّف در نزد من « شىء محدث قائم به نفس بيرون از صفات جواهر و اعراض است » .

مرا در اين باره رواياتى از راستگويان آل محمّد ( ص ) در دست است ، و از متكلّمان امامى پيشين در اين باره چيزى نمىدانم تا آن را نقل كنم ، و ميان خود و فقهاى اماميّه و اصحاب در اين خصوص اختلافى نمىبينم « 1 » .

در روايت اهل تسنّن مربوط به آزمايش قبر نام دو فرشته به نام منكر و نكير آمده است « 2 » . روايت شيعى مفيد گسترده‌تر است . وى مىگويد :

« گفتار در فرود آمدن دو فرشته بر اصحاب قبور و پرسش كردن از ايشان دربارهء اعتقاد .

من مىگويم كه اين درست است و شيعه و اصحاب حديث بر آن اجماع دارند .

توضيح كلّى آن اين است كه خدا بر كسى كه مىخواهد پس از مرگ به او نعمت ارزانى دارد ، دو فرشته به نامهاى مبشّر و بشير فرو مىفرستد . اين فرشتگان

( 1 ) - اوائل ، ص 50 - 49 . ( 2 ) - ج . ونسينك و ا . تريتن ( A . Tritton ) ، « عذاب القبر » ، چاپ دوم دايرة المعارف اسلام ، اول ، 87 - 186 .