انديشه هاى كلامى شيخ مفيد ( فارسى ) — الصفحة ٢٥١

فصل هشتم فلسفهء طبيعى

فصل هشتم فلسفهء طبيعى

فصل هشتم فلسفهء طبيعى

همهء معتزله ، به استثناى نظّام و پيروان وى ، به گونه‌اى از ذرّيگرى معتقد بودند .

منشأ اين ذرّيگرى ، يا لااقل روش دقيق و اندازه‌اى كه عناصر و اصول آن از فلسفهء يونانى و هندى گرفته شده ، هنوز مورد بحث است « 1 » . هدف ما در اينجا بحث از زمينهء ذرّيگرى علم كلام نيست ، بلكه مىخواهيم بدانيم كه شيخ مفيد در اعتقاد به ذرّه يا جزء لايتجزّى و مسائل وابستهء به حقيقت انسان چه اندازه به مكتبهاى بصره و بغداد نزديك بوده است .

متكلّمان مسلمان از علم فيزيك با ديدى نسبت به موارد استعمال آن در اثبات اين امر كه جهان محدث است سخن مىگفتند . و اين به نوبهء خود مقدّمه‌اى براى اثبات وجود خدا به توسّط ايشان بود . ولى آثار موجود مفيد مشتمل بر چيزى در اثبات وجود خدا

( 1 ) - م . هورتن ، فلسفهء ابو رشيد ( بون : هانشتاين 1910 ) ص چهار و پنج ، بصره و بغداد را نقاط تلاقى فرهنگهاى يونانى و هندى و نيز مقدارى نفوذ و تأثير ايرانى دانسته است . M . Horten Die Philosophie des abu Rashid . ا . پرتسل چنان مىانديشد كه نفوذ عمده از گنوسيگرى يا عرفان يونانى بوده است : « ذره‌شناسى صدر اسلام » در « مجله اسلام » ، نوزدهم ( 1391 ) ، 130 . O . Pretsel , « Die fruhislamische Atomenlehre » , Der Islam . ز . پينز نفوذ هندى را قبول دارد ، ولى چنان نتيجه مىگيرد كه طرفداران آن نظريه هنوز نظر خود را به اثبات نرسانده‌اند : تحقيقى در ذريگرى اسلامى ( گرفنهاينيشن : ا . هاينه ، 1936 ) ص 122 . S . Pines , Beifrage zur islamischen Atomennlehre .