تاريخ قم ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٠
مسجد امام حسن « 1 »
به حاجى محمد على پوروى * كه از مثل او چار مادر عقيم
به گوش خرد در رسيد اين سروش * كه اى مرد دانا و ذات كريم
ز آثار كن زنده نام پدر * كه نام پدر بهتر از زرّ و سيم
چو بشنيد آن رادمرد اين ندا * به وجهى جميل و به قلبى سليم
درين بقعه از اين دكاكين نهاد * اساس متين و بنائى قديم
سپس جمله را جاودان وقف كرد * بر اين پاك بنيان و الا حريم
به تاريخ آن جستم از بحر طبع * يكى شطر چون عقد درّ نظيم
اميرى به تاريخ اين امر خير * رقم زد « لواقف فوزّ عظيم »
( 1330 )
و ديگر اين كه اين مسجد چون به امر امام عليه السّلام و به دست شخصى بزرگ مانند احمد بن اسحق بنا شده كه از هر جهت رعايت قصد قربت و حليّت اموال در آن به عمل آمده ، از همان زمان‌ها ساختمان مركز نماز و عبادت و روح و روحانيت بوده به قول شاعر :
خوش منظر و باصفاست اين‌جا * گويا نظر خداست اين‌جا
و از قديم الايام هميشه علماء بزرگ و متقى قم و غيره در اين مسجد امامت مىنموده‌اند ، و فعلا هم از حيث زيلو و فرش قالى و اثاثيه از مساجد مجهز قم است . معلوم مىشود مرحوم حاج علينقى كاشانى هم از تجار متقى و موفق بوده كه يك چنين بنائى را بدين‌صورت تجديد نموده ، و نام نيكى از خود به يادگار گذارده كه مرحوم اديب الممالك فراهانى پس از فوت او چنين قصيده و اشعار غرّا در ستايش او و بنايش سروده ، به مثل ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ « 1 » .
در موقع تخريب بازار دروازه و احداث خيابان آذر ، قسمت شمالى ايوان‌ها و شبستان اين مسجد خراب و جزء خيابان شده است .
در تذكرهء نصرآبادى كه مؤلف آن معاصر شاه سليمان صفوى بوده ، ( ص 78 ) مىگويد :
« ميرزا ابو طالب خلف بندگان مرحوم ميرزا ابراهيم است كه از سادات عظيم الشأن رضويند .
خطابت مسجد امام حسن عسكرى كه مسمى به مسجد عتيق است در قم ابا عن جد با ايشان است . عاليحضرت مشاراليه در حسن خلق و فنون كمالات بىقرينند و در مسند مردمى و آدميت بالانشين .
( 1 ) - آيهء 26 ، سورهء مطففين . آيه اين است : وَ فِي ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ .