تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى ) — الصفحة ٣٢
1 - لويكان غزنه
چون درينجا ما را با مضامين ديگر كتيبه كارى نيست ، از تفصيل آن ميگذريم ، اما نكتهء در خور گفتن اينست : كه درين كتيبه نام خانوادگى لويك باملاى
LOIX
لويخ ضبط شده ، و در دو نسخهء ديگر همين كتيبه كه از همان مخروبه سرخ كوتل بغلان از زير زمين بر پارچه‌هاى متعدد سنگى برامده ، در يكى املاى آن
LOX
و در ديگرى
ALIIX
است .
مستشرقين به اصليت اين نام خانوادگى ملتفت نشده‌اند كه در مآخذ دورهء اسلامى لويك است ، و من شرح آن را باشباع در رسالهء لويكان غزنه نوشته‌ام ، كه در سال ( 1341 ) ش در كابل طبع شده است .
لنگورت ديمز سكه‌شناس و مورخ انگليسى مينويسد : كه در حدود 260 ه حكمران محلى غزنه ( شاه لاويك ) بود ، ولى شخصيت وى به كلى مجهولست چون با هندوشاهان اتحاد داشت ، گمان ميرود ، كه وى نيز هندو باشد ، بعد ازين شخصى بنام پيرى در غزنه بشاهى رسيد ، كه با لاويك و هندوشاه كابل متحد بود « 1 »
اما اين لاويك به نظر نويسنده يك شخص نبود ، بلكه دودمان بزرگيست كه در غزنه و گرديز و اراضى مربوط آن سلطنت رانده ، و با كابلشاهان و رتبيلان زاول اتحاد و قرابتى داشتند ، و مورخان دورهء اسلامى ايشانرا ذكر كرده‌اند .
در زين الاخبار گرديزى :
ابو سعيد عبد الحى بن ضحاك گرديزى ( حدود 440 ه ) در شرح حال يعقوب ليث صفارى مينويسد :
« پس ( يعقوب ) از سيستان به بست آمد و بست را بگرفت و از آنجا به پنجواى و تگين‌آباد آمد ، و با رتبيل حرب كرد و حيله ساخت ، و رتبيل را بكشت ، و پنجواى بر خود بگرفت ، و از آنجا بغزنين آمد ، و زابلستان بگرفت ، و شارستان غزنين را به پا افگند ، و به گرديز آمد و با
( 1 ) - انسايكلو پيديا آف اسلام طبع ليدن 2 / 154