تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى ) — الصفحة ٥
نظرى به سياست و كيش و صنعت و خط
مورد استعمال بود ، زيرا كتيبهء توچى وزيرستان را كه به دو زبان عربى و سنسكريت نوشته شده و رسم الخط عربى آن كوفى و از سنسكريت سره‌دا
SARADA
يك شكل قديم ناگرى
NAGRI
است در سنه 243 ه - 857 م نوشته‌اند « 1 » و از ان پديد مىآيد كه در اواسط قرن سوم هجرى نيز آثار اين رسم الخط توأم با خط كوفى باقى مانده بود .
هيون تسنگ دربارهء رسم الخط سنسكريت اين وقت مينويسد كه الفباى آن را براهما ويدا ترتيب داده و 37 حرف دارد ، و اين الفبا در نقاط مختلفه انتشار يافته ، و در هر جا نظر به اوضاع محيط اندك تغييرى در ان حادث شده است . اطفال در آغاز درس بسن هفت سالگى كتاب دوازده فصل ( سه‌دها و استو ) را ميخوانند ، و بعد از آن ساستراهاى پنج ويد يا درس داده مىشود ، كه اولتر از همه رسالهء سيداويد يا ( ايضاح اصوات ) است و در ان شرح تركيب كلمات داده شده و فهرست مردف مشتقات دارد .
رسالهء دوم - كيا و منگ ( سلپاس تهاناويديا ) در زمان‌شناسى و تقويم .
رسالهء سوم - در طب و افسون و عقاقير .
رسالهء چهارم - هيتو ويديا ( دانش علل و حقايق و منطق )
رسالهء پنجم - ادهياتما ويديا ( علم باطن و مقامات و علل و نتايج آن ) « 2 »
يك كتيبهء ديگر نيز از عصر هفتليان زابلى كه در 425 م آغاز شده از وزيرستان طرف شرقى افغانستان بدست آمده ، كه علاوه بر خط سره داناگرى ، كلماتى به خط منگولى هم دارد ، و از آن برآورده ميتوانيم كه در دورهء هفتليان و هونان سپيد مقارن ظهور اسلام ، نوعى از خطوط منگولى را هم استعمال ميكرده‌اند ، كه اين دو كتيبهء تاريخى اينك در موزهء پشاور افتاده‌اند . « 3 »
( 1 ) - پتهانان از سراولف كيسرو 105 ( 2 ) - سى - يو - كى كتاب دوم . ( 3 ) - كتيبه‌هاى موزيم پشاور