اصطلاحات صوفيان ( متن كامل رساله مرآت عشاق ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٨١

حرف الذال

حرف الذال

حرف الذال

" ذال " است به ذلّ و مسكنت دايم دال * جز اسم مذل نيست كه او دارد ذال

از خاصيتش هست چو اذلال عدد * زان نقطه به دال دو لبش كرد انزال

نكته : حرف ذال دالّ بر ذلّ و صغار و كنايت است از ذليلى و افتادگى در هر كار ، اما ذلّى باشد كه موجب حصول درجات وصول بود و ذوق اين شكستگى و افتادگى ، او را مستدعى عروج است بر صدر قبولى . و لهذا حضرت رسالت - صلوات اللّه و سلامه عليه - به دعاى [ 1 ] : " اللّهمّ احينى مسكينا و احشرنى فى زمرة المساكين " [ 2 ] اقدام فرموده . چون نهايت حال اين‌چنين افتاده و ذليل دليل به جاه اخروى و استقامت بر سواى سبيل است كه حضرت مصطفى - عليه الصّلاة و السّلام - فرموده كه : " قمّت على باب الجنّة فكان عامّة من دخلها المساكين " [ 3 ] .

ذليل [ 4 ] : بندهء اسير و سالكى گرفتار به تسويلات نفس اماره را گويند . شعر :

فلو عزّ فيها الذلّ ما لذّ لى الهوى * و لم يك لو لا الحبّ فى الذلّ عزّتى [ 5 ]

ذكر [ 6 ] : حضور مذكور حقيقى را گويند نزد ذاكر به حق و اين ذكر را نزد محقّقان مراتب است : اول حضور مذكور است در ظاهر لسان و اركان ذاكر ، اما به مطاوعت و متابعت جنان « 1 » بر خلاف غافل‌دلان . " نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ " . [ 7 ] اين ذكر را « 2 » " جهر " گويند . لمؤلفه :

اى كه ذكرت در دهانم كرده كار شكرى * بر زبانم نام تو چون قطره بر برگ ترى « 3 »

( 1 ) . ب : چنان ( 2 ) . ب : " را " ندارد . ( 3 ) . ب : طرى