اصطلاحات صوفيان ( متن كامل رساله مرآت عشاق ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٩

تعليقات حرف صاد

بردارد ، سبحات و روشنايى و درخشانى وى آسمان و زمين بسوزد و بريزد ( شيخ روزبهان بقلى شيرازى ، شرح شطحيّات ، ص 62 ) .

آنچه فعليّت شىء بدان حاصل شود و مقابل آن مادّه است ( تهانوى ، كشّاف ، ذيل واژهء صورت ) .

دورم به صورت از در دولت‌سراى تو * ليكن به جان و دل ز مقيمان حضرتم

( حافظ )

من غلام نظر آصف عهدم كو را * صورت خواجگى و سيرت درويشان است

( حافظ )

هزار سرو به معنى قامتت نرسد * وگرچه سرو به صورت بلندبالايى است

( سعدى )

بسا نفس خردمندان كه دربند هوا ماند * در آن صورت كه عشق آيد خردمندى كجا ماند

( سعدى )

( [ 19 ] ) . اسمى كه به برخى از حالات ذات دلالت كند ، مثل بلند ، كوتاه ، عاقل ، احمق و . . .

صفت اماره‌اى ضرورى براى ذات موصوفى است كه بدان شناخته مىشود ( جرجانى ، تعريفات ، ص 99 ) .

صفات حق دو قسمند : يكى صفات ذات ، يعنى صفات ثابتهء حق كه قديم و ازلىاند و سه صفتند : موجود ، قديم و واحد بودن . ديگر صفات فعل كه مورد اختلاف است .

بعضى از صفات حق ، مشروط به يكديگرند ، مثلا علم مشروط به حيات است . صفات يا ايجابىاند يا سلبى . صفات ايجابى هم يا حقيقى بدون اضافه‌اند مانند حيات ، وجوب ، قيمومت يا اضافهء محضند ، مانند اوليت ، آخريّت يا ذو اضافه‌اند ، مانند ربوبيّت و علم و اراده . صفات سلبيّه مانند قدوسيّت و سبوحيّت ؛ هريك از آن‌ها نوعى از وجود است كه جامع آن‌ها مرتبهء الوهيّت است و اول كثرتى است كه در وجود واقع شده است و برزخ ميان حضرت احديّت ذاتى و مظاهر خليفه و بىنهايت است ( قيصرى ، شرح فصوص الحكم ، صص 12 و 13 ؛ بخارى ، شرح تعرّف ، ص 111 ) .

هركس صفتى دارد و رنگى و نشانى * تو ترك صفت كن كه از اين بِه صفتى نيست

( سعدى )

بس كه در منظر تو حيرانم * صورتت را صفت نمىدانم

( سعدى )