اصطلاحات صوفيان ( متن كامل رساله مرآت عشاق ) ( فارسى ) — الصفحة ١٦١

تعليقات حرف زا

چشم خوش سرمستش اندر پى هر دينى * زنّار سر زلفش دربند هر ايمانى

( عراقى )

( [ 4 ] ) . شبسترى

( [ 5 ] ) . زجاجه كه در آيهء نور به آن اشاره شده است ، همان قلب و چراغ است كه عبارت است از روح و درختى كه از آن آبگينه برافروخته مىشود كه همان ستارهء درخشان است كه آن را نفس نامند و چراغدان كه آن را بدن گويند ( كاشانى ، اصطلاحات الصوفية ، ص 123 ) .

معرفت حق تعالى را گويند و در لغت آبگينه را گويند يعنى شيشه ( پوشنجى ، قواعد العرفاء و آداب الشعراء ، ص 115 ) .

( [ 6 ] ) . نفس مستعدّى كه به مدد فكر ، آمادهء اشتعال به نور قدس است ( جرجانى ، تعريفات ، ص 85 ) .

نفسى است كه براى روشن شدن به نور قدس با نيروى فكر ، مستعدّ است و زيت روشنايى ، استعداد اصلى نفس است . و اين اول مرتبهء كشف و علم و حكم الهى است عارفان را به تجلّى اسم عليم بر ايشان ، پس فيوض كه اثر اين تجلّى است ، علم و حكم الهى باشد بر محلّ معيّنى بر متجلّى له ( كاشانى ، اصطلاحات الصوفية ، صص 124 و 125 ) .

در اصطلاح صوفيان نفسى است كه مستعدّ اشتعال به نور قدس به قوّت فكر باشد .

زيت نور ، استعداد اصل نفس است ( غزّالى ، مجموعه آثار ، اربعين ، ص 259 ؛ نسفى ، انسان كامل ، ص 191 ) .

( [ 7 ] ) . حاشيهء نسخهء متن : " الشجرة الانسان الكامل مدبّر هيكل جسم الكل فانّه جامع الحقائق منتشر الدقائق الى كلّ شىء فهو شجرة وسطية وجوبية لا شرقية و لا غربيّة امكانيّة بل الدائر بين الامرين المذكورين أصلها ثابت فى الارض السّفلى و فرعها فى السّماء العلياء ، فيها الجسميّة عروقها و حقائق الروحانيّة فروعها و التجلّى ، الذّات المخصوص باحديّة جميع حقيقتها ، الناتج فيها سرّ انّى انا اللّه ، ربّ العالمين ثمرتها " .

مراد از شجره انسان كامل است كه هيكل جسمانى كل را تدبير مىكند . اين انسان كامل ، جامع حقايق است و دقايق فراوان دارد كه در همه چيز پراكنده است و آن يك شجرهء ميانهء وجوبى است كه در كون و مكان قرار دارد بلكه بين دو امرى كه گفتيم در