اصطلاحات صوفيان ( متن كامل رساله مرآت عشاق ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٤

حرف الدال

دلدار « 1 » [ 1 ] : صفت باسطى حضرت حق را گويند به سبب تابش لوامع محبّت و فروغ نار شوق و مودّت در دل عاشق به نوعى كه تعيّن عاشقى ، ذرّه‌سان در آفتاب جمال معشوق « 2 » ، متلاشى گردد و نور وجه عاشق در اعيان ، فانى « 3 » شود . لمؤلفه « 4 » :

دلم خون كرد و « 5 » دلدارم عجب دلدارى دارد * به صد غم مىكند خوارم چه خوش غمخوارى دارم

« 6 » دوستى [ 2 ] : سبق محبّت الهيّه را گويند در ازل آزال . " إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى أُولئِكَ عَنْها مُبْعَدُونَ " « 7 » [ 3 ] . لمؤلفه « 8 » :

يحبّهم و يحبّونه چنين فرمود * كه انعقاد محبّت ز جانب ما بود

دلگشايى « 9 » [ 4 ] : مقام جمعيّت را گويند و آن كمال سعت و احاطهء دل است بر جميع مراتب تجلّيات ، بر وجهى كه وحدت ، قادح كثرت و كثرت ، ساتر وحدت نباشد . نظم « 10 » :

مقام دلگشايش جمع جمع است * جمال جان‌فزايش شمع جمع است

[ 5 ]

دلبر [ 6 ] : صفت قابضى را گويند به سبب ظهور حكم محبّت و حضور معنى مودت در دل محب . بيت :

دلبرى دارم كه دلدار من است * اين جهان و آن جهان يار من است

ديده [ 7 ] : اطّلاع معشوق را گويند بر جميع حالات عاشق از هرچه مقتضى خير است و شر ، و مؤدى به نفع و ضرر . نظم « 11 » :

ديده فردا بر من ار خصمى كند بر حق بود * زان كه مسكين بهر من بسيار شب بيدار بود

دير : [ 8 ] : عالم ناسوت و هيكل انسانى را گويند . بيت :

اندر اين دير كهنهء دنيا * مىپرستى چو من نشد پيدا

دين : [ 9 ] : اعتقادى را گويند كه در مقام تفرقه سر بر زده باشد . بيت :

كفر كافر را و دين ديندار را * ذرّهء دردى دل عطار را

[ 10 ]

درباختن [ 11 ] : محو كردن اعمال سابقه را از نظر اعتبار گويند . بيت :

رسم عاشق چيست جان در عشق جانان باختن * هم به يك داو نخستين كفر و ايمان باختن

دى [ 12 ] : حال و مقام گذشته را گويند در طريق سلوك . لمؤلفه « 12 » :

( 1 ) . ب : دلدارى ( 2 ) . ب : معشوقى ( 3 ) . ب : فاشى ( 4 ) . ب : بيت ( 5 ) . ب : " و " ندارد . ( 6 ) . ب : دارد ( 7 ) . ب : " آيه " ندارد . ( 8 ) . ب : بيت ( 9 ) . ب : دلگشاى ( 10 ) . ب : بيت ( 11 ) . ب : نفع و ضرّ . بيت ( 12 ) . ب : بيت